— 41 — 



wego: fakt to niemniej ciekawy jak i możliwy. Wypadałoby atcli dokładniej 

 rozpatrzyć oryginalne dzienniki, zwłaszcza Marca 1836, czy nie wkradł się błąd 

 jaki, kto postrzeżenia zapisywał i czy termometr nie był wystawiony na słońce? 

 Ten, co się poświęcał obliczeniom meteorologicznym, nie poczyta mi za złe tej 

 uwagi, wiedząc ile ta praca czasu zabiera, a dla błędu jednego sieć cała ra- 

 chunków w niwecz się obraca (*). W dalszym ciągu napotykamy zboczenie, 

 przewyższające prawdopodobne wiekowe, w Czerwcu 1865; przypada ono raz 

 na 172 lata. Zboczenie w Sierpniu 1333 odpowiada wiekowemu, a 1834 raz na 



(*) Rcdakcyja spełniając życzenie szan. autora zwróciła się do p. Kowalczyka, z prośbą 



0 przejrzenie dziennika spostrzeżeń z Marca r. 183611845; wskutek tego otrzymała następujące ob- 

 jaśnienie: 



„Od d. 18 Stycznia r. 1835 do końca Czerwca r. 1836 robił spostrzeżenia profesor Aug. Frącz- 

 kiewicz, który zastępował bawiącego za granicą Baranowskiego, ndjunkta przy obserwatoryjum. Ter- 

 mometr pozostawał na tern samem miejscu, które poprzednio zajmował; nie był on też wystawiony 

 na słońce, gdyż znajdował się pod zakryciem przy północnej ścianie obserwatoryjum. Z dziennika ob- 

 serwacyjnego przekonać się można, że p. Frączkiewicz wykonywał spostrzeżenia meteorologiczne nie 

 tylko z wielką znajomością rzeczy, ale z większą jeszcze sumiennością. Cały też czas od 18 Stycznia 

 r. 1835 do końca Czerwca r. 1836, jak również pięć ostatnich miesięey r. 1836, w których p. Frącz- 

 kiewicz wyręczał Baranowskiego po powrocie z zagranicy, stanowią naśladowania godne wzory spo- 

 strzegawczej dokładności; nietylko bowiem mamy notowany w godzinach obserwacyjnych stan narzę- 

 dzi meteorologicznych, ale także szczegółowy opis przebiegu zjawisk powietrznych w każdym dniu 



1 miesiącu. Z tych też szczegółowych opisów wyjmujemy w dosłownem brzmieniu uwagi przez p. 

 Frączkiewicza poczynione. 



„Wogóle, pod względem ciepła, Marzec w tym roku () 836) należy do miesięcy prawdziwie 

 nadzwyczajnych, jako mający średnią temperaturę przeszło o 5°R. (5°,35) wyższą, niż w dziesięciu la- 

 tach poprzednich i prawie równą średniej temperaturze Kwietnia z tychże lat dziesięciu (i. j. tylko 

 o o", 18 R. niższą). Wisła puściła pod Warszawą między 4 a 5-tym tego miesiąca (w Krakowie 13-go). 

 Około d. 10 nie było już w okolicy widać żadnych śniegów; po dwudziestym zaś, nasamprzód drobne 

 krzewy, a za niemi niektóre z drzew liście puszczać zaczęły. D. 23 Marca, w dzień częsty śpiew pta- 

 stwa, a w nocy rzekotanie żab, jakoby w lecie, słychać było. Wiatr zachodni i południowy, a po 

 nich poludniowo-zachodni, panowały niemal wyłącznie, tak, iż wiatry dopiero wspomnianym przeci- 

 wne miały miejsce tylko po razu. Dni pogodnych było 2, słońca z chmurami 24, pochmurnych 5." 



Innych szczegółów, których dziennik obejmuje trzy karty wielkiego, półarkuszowego formatu, 

 drobnem pismem zapełnione, przytaczać nie będziemy, natomiast podamy według obliczeń p. Frącz- 

 kiewicza średnią temperaturę Marca r. 1836: 



o o 

 O godz. 6 rano -J- 4,81 C = -f 3,85 R 



„ 12 (w polud.) 9,85 . . . 7,88 



„ 6 w wiecz. 8,82 . . . 7,o5 



Z całego miesiąca -f- 7,83 . . . 6,26 



Największe ciepło d. 24 po połud. -f- 20,5 C 



Największe zimno d. 28 rano *— 0,4. 



W r. 1845 zapisywał spostrzeżenia meteorologiczne p. Adam Prażmowski. Narzędzia, oraz ich 



umieszczenie, nie uległy odmianie. O Marcu r. 1845 znajduje się w dzienniku obserwacyjnym taka 



uwaga: 



„Marzec r. b. (1845) był dość pogodny, nadzwyczaj mroźny, zimniejszy o 3 I \5 od Marca z r. 1839 

 najzimniejszego z 19 lat poprzedzających; dn? śniegu było dwa razy więcćj, aniżeli na ten miesiąc 

 przypada." 



W wykazie I, Patn. Fiz. 1 r. 1881 na str. t4 i i5 pod r. 1836 1 1845 niema żadnych pomyłek". 



