— 69 - 



zachowują, czyniąc wogóle zimę łagodniejszą, aniżeli to ma miejsce w okolicach, 

 w tejże samej odległości od równika leżących, lecz pozbawionych zupełnie prą- 

 dów oceanowych. 



Cyklon Islandzki, przerywany czasowo tylko wspomnianemi wyżej cyklo- 

 nami zachodniemi ruchom emi, stanowi najważniejszy czynnik zimy naszych stron. 

 Jest on właśnie w swej sile zimową porą najbardziej rozwinięty i działaniem 

 swem dosięga na wschód granicy północno-wschodniej Eossyi Europejskiej. 

 (Tab. III.), na południe jednak prądy jego dochodzą tylko do południowych granic 

 Królestwa; poza Krakowem już ich wyśledzić niemożna. Od równoleżnika 50° 

 prawie do 48° leży pas przejściowy wyższego ciśnienia barometrycznego, wysy- 

 łający prądy do małych cyklonów morza Śródziemnego w postaci wiatrów pół- 

 nocnych, częstych nad Dniestrem, a u nas będących rzadkością w zimowej porze. 



Z podnoszeniem się słońca na naszej półkuli, z wiosną, ląd Azyjatycki za- 

 czyna się ogrzewać, różnica ciepła na zachodzie i wschodzie, biorąca udział 

 w podsycaniu cyklonu Islandzkiego, powoli się zmniejsza i cyklon Islandzki sła- 

 bnie w swem działaniu. Na wschodzie Europy tymczasem nagromadzone w pół- 

 nocnych stronach lody po surowszej zimie wytwarzają brak równowagi ciepła. 

 "W Norwegii północnej i na północy Eossyi śniegi i lody zużytkowują na topnie- 

 nie całe ciepło słoneczne, które tymczasem o tyle ogrzewa atmosferę w okolicach 

 morza Czarnego i Kaspijskiego, że wytwarza w tych stronach prąd ciepły, wstę- 

 pujący w górę, a za nim cyklon, absorbujący wiatry z północy, które w postaci 

 wiatru północno-wschodniego są powodem obniżenia ciepła majowego, a nieje- 

 dnokrotnie, w skutek suchości i silnego promieniowania ciepła ziemi, doprowa- 

 dzają do przymrozków już w porze rozwijającej się roślinności. U nas przy- 

 mrozki te są znane i często zdarzają się, co jak widzimy ma pierwszą podstawę 

 w koniecznych zmianach atmosferycznych, ostateczne jednak powstawanie ich 

 miejscowe zależne jest od stopnia wilgotności północnego prądu powietrza. Nie 

 jest to prąd antycyklonowy zwykle bardzo suchy z natury swej, przeciwnie, jest 

 to prąd wprawdzie z północy a więc zimny, ale z powierzchni ziemi do cyklonu 

 dążący, posiada więc znaczny procent wilgotności. Przy znaczniejszej zatem 

 ilości wilgoci, zanim powierzchnia; ziemi przez promieniowanie ostygnie do 0°, już 

 część wilgoci osadza się w postaci mgły lub rosy, przeszkadzając dalszemu pro- 

 mieniowaniu i stygnięciu ziemi poniżej zera. Ta zasada pozwała nawet przewi- 

 dzieć dość ściśle przymrozek majowy na kilkanaście godzin naprzód. Jeśli ilość 

 pary w powietrzu mniej Avynosi od 5.4 gramów na 1 metr sześć, (to jest od ilości 

 największej, jaka w 1 metrze sz. powietrza przy 0° pomieścić się może) wtenczas 

 oziębienie bez osadzenia mgły może zejść niżój zera, nastąpi przymrozek w sku- 

 tek promieniowania ciepła przy pogodnem niebie, właściwein północnej części 

 cyklonu, w której się właśnie wtenczas znajdujemy, kiedy środek jego nad mo- 

 rzem Czarnem przypada, jeśli zaś ilość pary jest na 1 metr sz. większa od 5.4 

 gramów, musi przed dojściem do 0° osadzić się mgła, przeszkadzająca dalszemu 

 zamarzaniu. W r. 1881 całe działanie cyklonu majowego było słabsze i krótsze, 

 wilgotność cyklonowego prądu najniższa 13 maja wynosiła 6.8 grm. na 1 met r 

 sz. a stąd i przymrozków mimo obniżenia się ciepła nie było. 



