__ 74 — 



czeń magnetycznych w obserwatoryjum, które zamierzano urządzić przy gabine- 

 cie fizycznym. Ponieważ jednakże projekt ten został z konieczności zaniechany, 

 przeto przyrządy magnetyczne do obecnego czasu spoczywają w szafach gabine- 

 tu, gdyż na otwartem powietrzu niepodobna dokonywać oznaczeń z przyrządami 

 przeznaczonemi po większej części do stałego ustawienia w odpowiednim budyn- 

 ku. Jedynie tylko inklinatoryjum można używać do wyznaczenia nachylenia na- 

 wet na otwartem powietrzu. 



Zapomocą tego przyrządu zająłem się wyznaczeniem nachylenia magne- 

 tycznego dla "Warszawy w obrębie gmachu uniwersyteckiego, lecz za tarasem 

 ogrodowym, aby być o ile można najdalój od żelaza użytego do wszelkich budyn- 

 ków. Poprzednio w miesiącu "Wrześniu i Październiku 1872 roku wykonałem 

 szereg prób służących do oznaczenia dobroci samego przyrządu. Dopiero w Li- 

 stopadzie tegoż roku przystąpiłem do samych oznaczeń. 



Inklinatoryjum, pochodzące z fabryki Mayersteina, którem robiłem wyzna- 

 czenia, jest przyrządem wysokim około 44 centymetrów. Na trójnogu mosięż- 

 nym jest osadzone koło mosiężne poziome, mające 18 cent. średnicy, z podziała- 

 mi na pół stopnie; nonijusze przy niem będące są opatrzone 30 podziałami, zatem 

 pozwalają oceniać 1 minutę łuku. Na osi pionowej spółśrodkowej, do której są 

 przytwierdzone dopiero-co wzmiankowane nonijusze, unosi się skrzynka oszklo- 

 na, mająca wysokości 30 cent. a długości 36 cent.; oś unosząca skrzynkę prze- 

 chodzi do jej wnętrza i w samym jej środku kończy się widełkami, opatrzonemi 

 na końcach agatami, o poziomych krawędziach, na których zawiesza się igłę na- 

 chyleń. Na jednej ze ścian skrzynki oszklonej jest przytwierdzone koło piono- 

 we mosiężne, mające 30 cent, średnicy, podzielone na ćwiartki stopni; nonijusze 

 są opatrzone 45 podziałami a tym sposobem pozwalają oceniać 20 sekund łuku; 

 nadto przy tern kole są przytwierdzone mikroskopy, służące do spostrzegania 

 końców igły, opatrzone 20 podziałkami zrobionemi na szkle. Przy spostrzeże- 

 niach robionych przeżeranie wartość jednej podziałki wynosiła 3 minuty łuku. 

 Widełki zakończone agatami są otoczone walcem kauczukowym, również przecię- 

 tym wzdłuż, tak, że z tego powodu są to widełki kauczukowe obejmujące mosiężne. 

 Widełki kauczukowe mają znaczenie hamulca, ponieważ zapomocą odpowiedniej 

 rączki mogą być podnoszone do góry i podtrzymywać igłę nachyleń nad agata- 

 mi. Hamulec kauczukowy może obracać się o 180 stopni a tym sposobem po- 

 zwala igłę magnetyczną przekręcić bez jej wyjmowania. Do ustawienia przy- 

 rządu na płaszczyźnie południka magnetycznego służy igła pozioma, długa 31 

 cent., zawieszająca się na ostrzu pionowem, które to ostrze ustawia się na ha- 

 mulcu kauczukowym. Do inklinatoryjum tego są dodane 4 igły nachyleń, długie 

 na 24 cent., opatrzone odpowiedniemi znakami A t , A 2 . A l A n . Kilkakrotnie 

 robiłem wyznaczenia w jednym i tym samym dniu wszystkiemi 4 igłami; wypadki 

 otrzymane zawsze nie zgadzały się z sobą; oto parę takich wyznaczeń: 

 Nach. mag. d. 29 Wrz. 1872 r. d. 30 Wrz. 1872 r. 

 otrz. igła A t 66° 37' 44" 66° 37' 55" 



— A 2 66° 25' 17" 66° 24' 36" 



— Ai 66° 27' 52" 66° 30' 34" 

 A n 66° 4' 30" 65° 56' 47" 



f 



