— 93 



skopem daje się dostrzedz w polaryzowanem świetle dość często w granitach 

 Finlandzkich zjawisko kratkowej polaryzacyi ortozu. Zjawisko to dobrze opi- 

 sane i wyjaśnione przez wielu autorów, między innemi przez prof. Lagorio 

 (Micr. Anal. Ostb. Gebirgs, str. 78), polega na tem, że dostatecznie cienki pre- 

 parat ścięty równolegle do o P przedstawia nam się w pol. świetle cały pocięty 

 w barwiste kratki. Obok tych kratek widzimy w felspacie inne jeszcze zja- 

 wisko: niektóre części tegoż przedstawiają się w pol. św. jakby pęki różnobarw- 

 nych, falisto powyginanych prążków. Zupełnie podobne opisuje Lagorio w gra- 

 nicie z Saivis na wyspie Pargas. Żółtawą swą barwę zawdzięcza felspat 

 żyłkom żółtawego epidotu, które go w różnych kierunkach przecinają. Kwarc 

 napozór jednolity, barwy jasno -popielatej, w polaryzowanem świetle zdradza 

 drobnoziarnistą budowę. 



2. Olbrzymi głaz białego granitu, blizko 400 stóp kwadratowych po- 

 wierzchni mający koło Tekual 20 werst na Pd. od Walk w Estonii składa się 

 z długich na cal mleczno białych kryształów albitu o silnym szklistym połysku, 

 przerośniętych ziarnkami jasno popielatego kwarcu. 



3. Niewielki odłam jasnocielistego aplitu, składającego się z drobnoziar- 

 nistej mięszaniny plagijoklazu, ortozu i kwarcu, w której siedzą do 2 cm. średnicy 

 mające kryształy prostego granatu, znaleziono koło Windawy. 



4. Do tej samój kategoryi należy zaliczyć tak zwane holleflinta, czyli gra- 

 nity tak drobnoziarniste, że zaledwie pod mikroskopem oddzielne składniki 

 tychże rozpoznać się dają. Szwedzka nazwa halleflinta oznacza skałkę; pod tą 

 wcale nienaukową nazwą połączyli Szwedzcy gieologowie skały z rodziny gra- 

 nitów, mające złożenie zbliżone pozornie dojaspisa lub krzemienia. Między 

 głazami narzutowemi są one równie rzadkie jak i poprzednie: posiadam tylko 

 jeden okaz z kategoryi „wstęgowych halleflianta" (Tornebohm. Neues Jahrb. 

 fiu" Minerał. 1874). 



Kawałek wielkości głowy dziecinnej, znaleziony przez pastora Kawalla 

 w okolicy Windawy ma wszelki pozór jaspisu, posiada gładką, niezwietrzałą po- 

 wierzchnię, jest mocno zbity i z trudnością daje się rozbijać młotkiem, przyczem 

 daje bardzo ostre odłamki. Barwy jasno-szarej, w rdzawo-rude prążki. W świe- 

 żym odłamie dostrzegamy złociste, sześciokątne, niekiedy lm-m średnicy mające, 

 zwykle jednak znacznie mniejsze blaszki żółtej miki. Pod mikroskopem wy- 

 raźnie rozróżniamy wszystkie trzy składniki granitu. 



b.) Granityty (kwarc -\- ortoz -\- plagijoklaz -\- czarna mika). 



Ortoz przeważnie czerwonej barwy. 



5. Pegmatyt, złożony z wielkich kryształów czerwonawego albitu i czar- 

 nych listków miki, rzadko daje się widzieć ziarnko szarego kwarcu lub kryształ 

 ciemno-indygowego kordyjerytu; koło Różany i Dorpatu, pochodzi z wyspy Tlit- 

 tevs w zatoce Finlandzkiej. 



0. Granityt czerwony, gruboziarnisty; skład mineralogiczny: cielisto- 

 czerwony, na o P "błękitnawo mieniący się, silnie tlennikiem żelaza przesiąknięty 

 órtoz w postaci rombicznych słupków osadzonych blizko siebie w masie siwego 

 drobnoziarnistego kwarcu, oraz zrzadka rozrzucone drobne blaszki ciemno bru- 

 natnej miki. Ortoz w polaryzowanem świetle daje pole kratkowane, kwarc 



« 



