KOPALNIE OLKUSKIE 



ich przeszłość i przyszłość, 



PRZEZ 



Wincentego Kosińskiego, 



Zarządzającego kopalniami rządowemi galmanu. 



(Tablica IX.) 



Miasto Olkusz leży na partyi dolomitu tryjasowego, ciągnącej się z zacho- 

 du na wschód na 4 wiorsty długo i około 600 sążni szeroko. Dolomit tworzy 

 tam płaskowzgórze, ograniczone od wschodu i południa doliną wypełnioną 

 piaskami napływowemi, pośród których płynie rzeka Baba. Rzeka ta. biorąca 

 początek ze źródeł, tryskających z warstw formacyi Jura, zwykle jest strumie- 

 niem, który niedopłynąwszy do Olkusza, ginie w piasku. Ponieważ jednak wa- 

 pienie formacyi Jura tworzą znaczne wzniesienia, więc podczas wilgotnych pór 

 roku, a szczególniej w czasie' roztopów, woda szybko z nich opada do okolicz- 

 nych dolin, łączących się z doliną Baby, a wtenczas rzeka ta gwałtownie wzbiera 

 i ukazuje się przy Olkuszu, jako szumiący potok, który jednak popłynąwszy 

 nieco dalej na wschód ginie tak jak zwykle w piaskach. Pochłonięta przez 

 piaski woda Baby ukazuje się o parę wiorst dalej na zachód w postaci źródeł 

 dających początek strumieniowi, przepływającemu przez wieś Starczynów i wpa- 

 dającemu do rzeki Sztoły oraz strumieniowi zwanemu Białka lub Wasersia, 

 płynącemu przez Bolesław. Pewna część wody tej rzeki przepływa zapewne 

 przez zalane kopalnie Olkuskie, bo w dawnych aktach często jest mowa o tern, 

 że do kopalni wpadała. 



Od północy dolomit jest ograniczony znacznemi wyniesieniami składają- 

 cemi się z rozmaitych ogniw formacyi Jura. Od zachodu dotyka w części wa- 

 pienia tryjasowego zwanego podstawowym, t. j. stanowiącym spodnią granicę 

 dolomitu, a w części jest pokryty piaskami, pośród których znajdują się dwa wą- 

 wozy łączące się pod wsią Hutkami. We wspomnianych wąwozach były da- 

 wniej kanały odpływowe dwu sztolni: Ponikowskiej i Pileckiej, a teraz płyną 

 w nich strumienie zasilane przez liczne źródła, tryskające z piasku. Do do- 

 kładniejszego poznania stosunku Olkuskiej partyi dolomitu do innych części 

 tryjasowej formacyi może służyć załączona karta gieologiczna, ułożona według 

 ostatnich badań. Przedstawiliśmy na niej budowę gieologiczną tych okolic po 

 zdjęciu napływów, składających się tutaj z lotnych piasków, oznaczonych przez 



