— 126 — 



jeszcze pod Olkuszem wyczerpany. Przyjmując z drugiej strony podania Puscha 

 pod względem ilości galmanu, mogącej się znajdować w kopalniach Olkuskich, 

 otrzymamy również wielkie liczby, które tern większe budzą zajęcie, że starzy 

 nie wydobywali prawie galmanu, gdyż niemożna zwracać uwagi na niewielką 

 jego ilość, używaną do wyrobu mosiądzu. Tak więc kopalnie Olkuskie są bar- 

 dzo znakomitym skarbem, zasługującym w zupełności na sławę, jaką mają 

 oddawna. 



Znaczenie tego skarbu oceniono właściwie jeszcze w XIV wieku, w którym 

 prawdopodobnie zostały otwarte kopalnie kruszcu ołowianego. Do połowy 

 XVI wieku pracowano w nich do naturalnego poziomu wody i nieco niżej, ścią- 

 gając wodę końmi. W tym czasie jednak taki sposób prowadzenia kopalń stał 

 się zbyt uciążliwym, wzięto się więc do prowadzenia sztolni, na skalę świadczą- 

 cą o niepospolitej przedsiębierczości naszych pradziadów, którzy tern bardziej 

 zasługują na uznanie, że wówczas nie używano jeszcze do robót górniczych 

 prochu, a wykuwanie w skale dłutem i młotkiem sztolni, na kilka wiorst długich, 

 przedstawiało nieznane dzisiaj trudności. Pierwsza sztolnia, którą zaczęto pro- 

 wadzić 1549 r. dla osuszenia kopalń Olkuskich, nazywała się Starczynowska 

 i miała ujście do rzeki Sztoły, płynącej ze wschodu na zachód i wpadającej do 

 Przemszy. Sztolnia ta była prowadzona z zachodu na wschód, przecinała Bole- 

 slawską partyją tryjasową i miała dojść do kopalń położonych pod Olkuszem: po- 

 nieważ jednak, jak się można przekonać z załączonej karty, musiałaby około 5 

 wiorst przechodzić przez wapień podstawowy, niezawierający rud, zanimby 

 weszła w dolamit, więc nieczekając jej dokończenia, które nawet nigdy nie na- 

 stąpiło, rozpoczęto inną sztolnię, zapomocą której można było prędzej, chociaż 

 nie tak głęboko dojść do celu. Sztolnia ta zwana Ponikowską była już dziełem 

 inicyjatywy prywatnej, a król był jednym z wspólników i posiadał ósmą część 

 udziałów. Sztolnia Ponikowską w cztery lata po rozpoczęciu, zaczęła wyda- 

 wać rezultaty, odkryto zapomocą niej wyborne rudy i ożywiono upadające już 

 kopalnie; następnie posuwała się zwolna, według kierunku naprzód oznaczonego. 

 Ponieważ współka, która wykonywała sztolnię Ponikowską, była pierwszą, więc 

 nic dziwnego, że sobie wybrała najdogodniejsze warunki i weszła najkrótszą 

 drogą do kopalni, jaknajmniej tracąc na spadku i dostając się odrazu cło najgłęb- 

 szej jej części. Wobec jednak tego, że towarzystwo sztolni Ponikowskiej uzyska- 

 ło tylko pole, ciągnące się po obudwu stronach sztolni na 24 sążnie, czyli wogóle 

 48 sążni szerokie, a cała szerokość kopalń Olkuskich wynosi, jak powiedziano 

 wyżej około 600 sążni, było tam jeszcze dosyć miejsca i dla drugiego towarzy- 

 stwa, które następnie uzyskało od Stefana Batorego przywilej na prowadzenie 

 drugiej sztolni, zwanej Pilecką, na takich samych warunkach. Teraz król już 

 nie występuje jako wspólnik — widocznie inicyjatywa prywatna nie potrzebo- 

 wała zachęty. Drugie towarzystwo musiało poprzestać na takich warunkach, 

 jakie mu pozostały, weszło zatem do kopalni drogą dłuższą, straciło na spadku 

 i sztolnia Pilecka wskutek tego była położona wyżej od Ponikowskiej. Te sto- 

 sunki tak jasne były powodem do rozmaitych domysłów, dla czego rozpocząwszy 

 naprzód głębszą sztolnię, prowadzono następnie położoną wyżśj. Konkurencyja 

 dwu towarzystw i wolne posuwanie się robót tłumaczą najzupełniej dla czego 



