— 127 — 



wówczas prowadzono dwie sztolnie. Obiedwie sztolnie posuwały się zwolna 

 i w ciągu XVII wieku przecięły całe pole kopalniane aż za Olkusz. 



Tu trzeba nadmienić, że jednocześnie w XVI wieku rozpoczęto trzy inne 

 sztolnie dla osuszenia kopalń położonych pod Bolesławiem, z których jedna od- 

 prowadzała wodę do Sztoły, zatem na południe, dwie zaś inne do Białki, czyli 

 Wasersi, t. j. na północ. Oprócz tego są, ślady sztolni, poprowadzonej dla osu- 

 szenia niewielkiej par ty i dolomitu, położonej na północo-wschód od Boleslawia 

 i stanowiącej dzisiejszą kopalnię Dąbrówkę. Prace górnicze w polach uzyska- 

 nych przez obiedwie sztolnie, Pouikowską i Pilecką, ciągnęły się przez część 

 wieku XVI cały XVII i dopiero na początku XVIII ustały. Zrobiono mnóstwo 

 domysłów, dlaczego te kopalnie upadły, przypisywano ich upadek Szwedom, 

 zdaje się jednak najprawdopodobniejszem, że upadły dla tego, iż do poziomu 

 sztolń były blizkie wyczerpania i oprócz tego, że po prawie 400 letniem ich pro- 

 wadzeniu i otwarciu mnóstwa robót, stały się tak łatwo przepuszczalne, że urzą- 

 dzone kanały nie były w stanie odprowadzać wody, która w czasie wilgotnych 

 pór roku gwałtownie do kopalń napływała. Następstwem tego było częste 

 podnoszenie się wody w robotach, które stawały się na jakiś czas niedostępne 

 i z tego powodu się zawalały. Skargi na to zaczęły się na 60 lat przed osta- 

 tecznem zawaleniem się sztolni i trwały aż do końca biegu kopalń. Nic bar- 

 dziej nauczającego, jak relacyje z tego czasu: można się z nich przekonać, jak 

 ludzie zachowują się wobec sprawy, której uratować nie mogą. Najczęściej 

 przypisują sobie winę wzajemnie i to stanowi ulgę w ich strapieniu. Akta 

 z tego czasu są przepełnione skargami na gwarków t. j. współwłaścicieli sztolni, 

 że funduszów na ich utrzymanie nie dawali. Trudno im rzeczywiście było da- 

 wać, jeżeli nie mieli z czego; przecież ich poprzednicy nie potrzebowali żadnych 

 nawoływań do pełnienia obowiązku, kiedy się czuli na siłach spełnić go jak 

 należy. "W końcu trwania kopalń Olkuskich korzyści z ich prowadzenia 

 znacznie się musiały zmniejszyć a ciężary utrzymania wzrosły, oprócz 

 tego wszyscy skutkiem drugiej wojny szwedzkiej zubożeli i zawalających się 

 sztolni utrzymać nie byli w stanie. Za najbardziej przekonywający dowód, że 

 wojny szwedzkie tylko pośrednio i to nieznacznie wpłynęły na upadek kopalń 

 Olkuskich może służyć okoliczność, że pierwsza wojna szwedzka była nierównie 

 bardziej zabójczą od drugiej dla pomyślności kraju, a jednak ich upadku nie 

 sprowadziła. Pomimo, że wszystkie nieszczęścia wojny dotknęły wtenczas 

 Olkusz, umiano sobie jeszcze dać radę. Żal z powodu upadku kopalń Olkuskich 

 był powszechny. Za panowania Sasów sprowadzono doświadczonych górników 

 z Saksonii, żeby radzili co przedsięwziąść, nie wydało to jednak żadnego skutku 

 i jak się dziś ta rzecz przedstawia wydać nie mogło. Nieumiano jeszcze wów- 

 czas otrzymywać cynku, więc kopalnie musiałyby być tylko na kruszec ołowiany 

 prowadzone, zatem po ich ponownem otworzeniu utworzyłoby się poprzednie 

 położenie, przy którem istnieć nie mogły. Cały więc wydatek na ich otworze- 

 nie mógłby być stracony. Wprawdzie można się było zagłębić bardziej, otwiera- 

 jąc np. i prowadząc dalej sztolnię Starczynowską, ale już nie było królów któ- 

 rzyby to uważali za „znakomite i wielce użyteczne dzieło". Na zagłębienie 

 zapomocą machin parowych, które wtenczas na kopalniach zaczęły wchodzić 



1 



