132 — 



bywa, musi odpłynąć kanałem i wejściu do kopalni nie przeszkodzi. Obawy te 

 jednak, jako .tyczące się ciekawego i rozmaicie tłumaczonego zjawiska, zasługują 

 na to, żeby im tu kilka słów poświęcić. Woda w zalanycb kopalniacb Olkuskich 

 otaczających wąwóz, w którym się znajduje kanał sztolni Ponikowskiej, stoi na 

 pięć sążni wyżej od wierzchu szybu żelaznego. Zdaje się więc, że okoliczność 

 ta najzupełniej tłumaczy, dlaczego woda szybem wypły wa. Szyb w rzeczy sa- 

 mej jest studnią artezyjską, w której woda komunikuje się z wodą, zalewającą 

 kopalnie i pod jej ciśnieniem wypływa. Wypływ jednak z szybu nie zniża wo- 

 dy zalewającej kopalnie, bo widocznie wytworzył się stały stosunek pomiędzy 

 ilością odpływu i wysokością poziomu wody w kopalni. Prawdopodobnie ten 

 stosunek musiał mieć miejsce i w czasie biegu machiny, jeżeli woda w kopalni 

 się nie zniżała, jak o teni zapewniają relacyje z tego czasu. Niepotrzeba więc 

 szukać wyjaśnienia faktu, że woda w kopalniach nie zniżała się w skutek dzia- 

 łania machiny w przypuszczeniu, że woda płynie z obszernego rezerwoaru, zjjj- 

 dującego się pośród warstw formacyi Jura, przypuszczeniu nieoiającem za *bą 

 nic oprócz domysłu, pozbawionego wszelkiej podstawy. Wąwóz bowiem, w któ- 

 rym znajduje się kanał sztolni Ponikowskiej, jest wyżłobiony w piaskach, leżą- 

 cych bezpośrednio na formacyi tryjasowej, formacyja zaś Jurajska występuje 

 w odległości wiorsty od górnego końca wąwozu. Niemoże więc ulegać wątpli- 

 wości, że woda, wypływająca z warstw formacyi Jura nie może się inaczej do- 

 stać do wąwozu, jak przenikając przez warstwy tryjasowe lub po nich spływa- 

 jąc. Obawa więc otworzenia rezerwoaru wody w formacyi Jura nie da się 

 usprawiedliwić, bo roboty przy odnowieniu sztolni Ponikowskiej, po przejściu 

 piasków nie wyjdą z granic formacyi tryjasowej, nie mogą więc sprowadzić 

 innej wody, tylko taką, która w skutek ułożenia i budowy warstw w tej for- 

 macyi się znajduje, niewchodząc w to skąd przypływa. Bardzo być może, że 

 część jej przepływa poprzednio przez warstwy formacyi Jura. ale od tego do 

 połączenia z nieznanemi rezerwoarami tej formacyi, niezmiernie daleko. W ka- 

 żdym razie niebezpieczeństwo połączenia, gdyby ktoś koniecznie je przypuszczał, 

 nie może być większe, niż przy otworzeniu sztolni Pileckiej, bq stosunek ich do 

 mniemanych rezerwoarów jest ten sam. 



Tak więc stanęło na tern, że otworzenie sztolni Ponikowskiej uznane zo- 

 stało za prowadzące prędzej i taniej do osuszenia kopalń Olkuskich, odpowiedni 

 projekt został ostatecznie zatwierdzony i fundusz 68 tysięcy rubli na wykona- 

 nie jego przeznaczony. Roboty zostały w przeszłym roku rozpoczęte i prowa- 

 dzą się ciągle. Pogłębienie kanału odbywa się w ten sposób, że na dnie wąwozu, 

 po którym płynie woda ze źródeł i szybu żelaznego, układa się ramy z drzewa 

 na 8 cali grubego, za które wbija się pionowo dwucalowe bale. a z przestrzeni 

 niemi objętej wybiera się piasek przesiąknięty wodą. Sobotę tę ułatwia się, 

 odprowadzając wodę rowami, pomimo to jednak płynie ona bezustannie p- zez 

 pogłębiony kanał i wyrzucaniu piasku oraz pobij aniu bali przeszkadza. Dla za- 

 bezpieczenia się od tego woda wewnątrz pogłębionego kanału zatrzymuje się 

 tamami, które je podnoszą i zwracają do rynien układanych w części kanału 

 mającej się pogłębiać w danej chwili. W miejscach, gdzie silne źródła podno- 

 szą piasek w górę, daje się czasową podłogę, przepuszczającą wodę, azatrzymu- 



