— 171 — 



owe wapienie brekczyjowate, podobnie jak wapień z Dębią, niedaleko Malapan 

 leży na pokładach żelaziaka gliniastego (formacyi niebieskich iłów). Pozwoli- 

 łem sobie Wyrazie skromną wątpliwość co do tego zdania. Wapień z Dębią po- 

 dobnie jak koło Opola, pierwszy, bezpośrednio na niebieskich iłach leżący, należą, 

 według paleontologicznych determinacyj v. Otta, do kredy. "W żaden więc spo- 

 sób nie mogą tu należeć pstre oolityczne i brekczyjowate wapienie z Dobrego 

 dnia i Mrzygłodu; są one względnie daleko starsze, albowiem około Mrzygłódki 

 i w blizkości Osieka widzimy bardzo wyraźnie, że leżą na dolomicie rudonośnym 

 i są pokryte pstremi marglami. Pormacyja zaś żelaziaka gliniastego, ze swemi 

 niebieskiemi iłami i brunatnemi piaskowcami żelazistemi leży natomiast wyra- 

 źnie a miejscami nawet bezpośrednio w stropie wapieni brekczyjowatych 

 i pstrych marglów od Koziegłów do Będusza. Kównież na południowym stoku 

 lubliniecko-woźnickich gór wapiennych, zwróconym ku dolinie Malapany, gdzie 

 to w samym Szląsku leży będący w mowie wapień płytowaty i brekczyjowaty, 

 niema wcale formacyi żelaziaka gliniastego lecz pokazuje się ona dopiero z tam- 

 tej strony pasma na jego stoku północnym, tak że teraz, formacyją stanowiącą 

 go uważam stanowczo za prawdziwy i bezpośredni podkład formacyi żelaziaka 

 gliniastego, który, jak to- się w następnej rozprawie okaże leży nie nad lecz pod 

 wapieniem jurajskim. Tylko mniejsze partyje niebieskiego iłu i piaskowca że- 

 lazistego tak nazwanej formacyi żelaziaka gliniastego, wylały się przez przerwy 

 we wspomnianem paśmie na jego południową stronę, jak to widzimy w dolinie 

 Masłonicy, u stóp góry Siewierskiej aż do Niezdary i około Georgenberg. Car- 

 nall, podobnie jak ja, w latach dawniejszych uważał czerwone, obecnie przeże- 

 ranie za kajprowe uznane iły, za ogniwo górnoszląskiej formacyi żelaziaka gli- 

 niastego. Obadwaj myliliśmy się. Jednakże bardzo słusznie zauważył Carnall') 

 że ten ił czerwony, który wprawdzie tworzy nietylko partyje nieregularne, ale 

 jest w Polsce bardzo rozwiniętym utworem, napotyka się razem z wapieniem, t. 

 j. z wapieniem stanowiącym jego podkład, tylko na granicy. Ponieważ zaś ił 

 niebieski rzadko się przytrafia bez pirytu, czerwony zaś zawiera często kryszta- 

 ły gipsu, więc stawia on pytanie, czy podczas rozkładu pirytu w blizkości wapie- 

 nia nie utworzył kwas siarczany gipsu, a żelazo przeszedłszy w tlennik nie na- 

 dało glinie barwy czerwonej? Że zaś tlennik żelaza nie występuje w charakte- 

 rze wodanu, to zapewne stąd pochodzi, że gips pochłonął wodę. I przeciwko 

 temu pytaniu powstaje ważna wątpliwość. Kryształy gipsu w ile czerwonym 

 albo w całym pstrym kajprowym utworze marglowym pasma ciągle wspomina- 

 nego, występują daleko rzadziej, aniżeli to Carnall przyznaje i są to zbyt niezna- 

 czące sporadyczne pojawy, których brak na wielkich przestrzeniach, aby rozkła- 

 dowi pirytów, który dał początek gipsowi, można było przypisać całą masę 

 żelaza barwiącego skały; znajdujemy je w daleko większej ilości w pięknym ile 

 niebieskim formacyi żelaziaka gliniastego np. w kopalni żelaza Zwierzynieckiej 

 około Panek, a pomimo to nie wydzielił się czerwony tlennik żelaza, a bezpo- 

 średnia blizkość wapienia nie była wcale potrzebna do utworzenia owych po- 



») L . c. p. 354. 



