- 183 - 



około Szczerbakowa. Największa, bezpośrednio obserwowana grubość pokładu 

 marglu kredowego wynosi 160 m (w szybie Szczerbakowskim). Zważywszy je- 

 dnak, że w tym szybie natrafiono na margiel kredowy -dopiero na głębokości 

 70 m i że niedaleko stąd ku północo-wschodowi skała ta, jak to widzieliśmy, pod- 

 nosi się do wysokości 60 m, przyznać należy że całkowita grubość pokładu 

 marglu kredowego prawie 300 m dosięga. 



lii. Otwory trzeciorzędowe. 



Utwory okresu trzeciorzędowego reprezentowane są w tych okolicach tylko 

 przez górną neogieniozną formacyją i mają wielkie podobieństwo do trzeciorzędo- 

 wych pokładów Galicyi i zagłębia wiedeńskiego, z któremi pozostają w bezpo- 

 średnim gieograficznym związku. 



Z pomiędzy wielu piętr, na jakie w ostatnim czasie rozdzielono trzeciorzę- 

 dowe pokłady zagłębia wiedeńskiego, tylko dwa w naszym kraju znajdujemy, 

 mianowicie: górne piętro śródziemne (obere Mediterranstufe) i piętro sarmackie 

 (sarmatische StufeJ. Pierwsze z tych piętr już oddawna było tu znane, osta- 

 tnie dopiero przez autora tej' pracy w 1 880 r. odkryte zostało. 



1 . Piętro śródziemne. 



Do składu tego piętra wchodzą tutaj następujące skały: Glina łupkowa, 

 margiel, gips i wapień. Rzadko kiedy jednak skały te występują jednocześnie 

 w obnażeniach, tak, aby wzajemne ich stosunki obserwować było można. 



a) Glina łupkowa. 



Z pomiędzy wszystkich utworów trzeciorzędowych tej okolicy glina łupko- 

 wa najznaczniejszą zajmuje przestrzeń. Występuje ona zwykle w nizinach, albo 

 bezpośrednio na powierzchni ziemi, albo tylko pod cienką warstwą napływowego 

 piasku. Wielka nizina, rozciągająca się na wschód od Nidy, przy ujściu jój do 

 Wisły, a także prawie cala dolina rzeki Wschodniej z tej gliny się składa. 

 Utwór ten posiada charakterystyczne cechy zewnętrzne, po których wszędzie 

 łatwo poznać go można. W świeżym odłamie ma tu glina niebieska wo-szarą 

 barwę, ale pod wpływem powietrza przybiera odcień brunatnawy. Łupie się 

 w niezbyt cienkie, lecz równe płytki, na powierzchniach których widać często 

 drobne błyszczące punkciki. Z kwasami burzy się po większej części, czasem 

 nawet bardzo silnie, co dowodzi jój marglistej natury. Przy długiem leżeniu na 

 powietrzu glina łupkowa rozpada się na cienkie blaszki i nakoniec zamienia się 

 na bezkształtną gliniastą masę, która tworzy ciężki grunt, zupełnie wody nie 

 przepuszczający. Skamieniałości w tój glinie są nadzwyczajnie rzadkie; ja znaj- 

 dowałem w niej tylko (koło Chmielnika) drobne, białe bardzo kruche muszelki, 

 których bliżej nie oznaczałem. W zbiorze Puscha, znajdującym się przy Uni- 

 wersytecie Warszawskim jest kilka okazów łupkowej gliny, pochodzących z szy- 

 bu w Szczer bako wie, w których znajdują się drobne muszelki nazwane przez 

 Puscha F/rycina pellucida. W innych okazach tój gliny z tego samego szybu po- 

 chodzących można widzieć kawałki zwęglonego drzewa. 



