— 190 — 



w kilkunastu miejscach pokładu ziemi, pokrywającego dno jaskini, aż do leżącej 

 niżśj skały gipsowej. Poszukiwania te nie były uwieńczone pomyślnym skutkiem; 

 przekonały one, że warstwa czarnej ziemi nigdzie nie jest grubsza od jednego 

 metra i oprócz kawałków gipsu nic więcej w sobie nie zawiera. Rezultat ten 

 był nawet naprzód do przewidzenia, bacząc na stosunkowo młody wiek tych ja- 

 skiń gipsowych, które nigdy długo istnieć nie mogą., bo wskutek ciągłego po- 

 wolnego rozpuszczania się gipsu w wodzie rozszerzają się na wszystkie strony 

 i w końcu zapadają, dając początek lejkowatym zagłębieniom na powierzchni 

 ziemi, jakie na terytoryjum gipsowem bardzo często się spotykają. Można je 

 widzieć nietylko tam, gdzie gips bezpośrednio na powierzchnię ziemi wychodzi, 

 ale nawet i tam, gdzie leży on na pewnej, niezbyt znacznej głębokości, innemi 

 warstwami przykryty, Tak np. liczne zapadnięcia znajdujące się między wsiami 

 Sędziejowice i Samostrzałów na terytoryjum, pokrytem przez piaskowiec i kon- 

 glomerat wapienny piętra sarmackiego, zdradzają obecność pod spodem gipsu, 

 który rzeczywiście dalej ku zachodowi bezpośrednio z pod sarmackiego piaskowca 

 na powierzchnię występuje. 



Jeszcze dalśj ku wschodowi, przy drodze wiodącej z Chmielnika do Szydło- 

 wa, między wsiami Skadlą i Jarząbkiem, znajduje się na terytoryjum piaskowca 

 sarmackiego kilka wielkich zapadlisk, także zapewne powstałych wskutek obec- 

 ności gipsu, którego jednak nigdzie w bliskości na powierzchni nie widać. Naj- 

 dalej na wschód wysunięte obnażenia gipsu w tćj okolicy znajdują się koło Sta- 

 szowa z lewej strony rzeczki Czara. śj. 



Z rozkładu gipsu tworzy się na powierzchni zupełnie czarna ziemia, pod 

 którą zwykle już na głębokości 15 cm. znajduje się niezmieniona skała tego mi- 

 nerału. Ziemia ta zawiera w sobie zawsze domięszkę pewnej ilości piasku 

 kwarcowego, który widocznie i w niezwietrzałćj skale znajdować się musi, a tak- 

 że niezmienione jeszcze kawałki gipsu krystalicznego. W mokre lata na ziemi 

 gipsowój bywają dobre urodzaje, nawet i pszenicy. 



Gips krystaliczny stanowi przedmiot dość znacznej eksploatacyi w tój oko- 

 licy, szczególniej" w blizkości Nidy i Wisły. Największa jego ilość spławia się 

 Wisłą do Warszawy, gdzie po wypaleniu idzie przeważnie na roboty sztukate- 

 ryjne. Mniejsza część zostaje na miejscu i po umieleniu w umyślnie na to pobu- 

 dowanych młynach używa się jako nawóz rolniczy. 



e) Margiel piaszczysty. 



Przy opisie obnażeń gipsu była nieraz mowa o tern, że pokłady tego mine- 

 rału leżą prawie wszędzie na niezbyt grubej warstwie szarego piaszczystego 

 marglu, zawierającego niewątpliwe skamieniałości piętra śródziemnego. Poło- 

 żenie gipsu nad tym marglem pozwala zaliczyć stanowczo i pierwszy do tegoż 

 samego piętra. Znalezione przezemnie w tym marglu skamieniałości są nastę- 

 pujące: Iieterostegina costata, Ostrea cochlear (Poli), O. digitalina (Dub), Pecten 

 cristatus (Bronn), P. Coheni (Fuchs), Panopaea Menardi (Desh), Thracia veniricosa 

 (Phil), Natica sp. 



Położenie, tego marglu bezpośrednio nad marglem kredowym każe przy- 

 puszczać, że pokład ten zajmuje najniższe położenie w szeregu utworów trzecio- 



