— 191 — 



rzędowych zbadanej okolicy. Największa grubość pokładu tego marglu. jaką 

 można widzieć w przecięciu koło Krzyżanowic wynosi mniój więcej 20 m. 



W klasycznem dziele Puscha „Geognostische Beschreibung von Polen' 1 znajdu- 

 jemy dokładny spis utworów trzeciorzędowych południowo-zachodniej Polski. 

 Znaczna część tego opisu poświęcona jest wapieniom trzeciorzędowym, między 

 któremi Pusch rozróżnia kilka charakterystycznych odmian. Jednakże dokona- 

 ne przezemnie badania przekonały mnie, iż podział ten nie jest zgodnym z rze- 

 czywistością i że bardzo często wapienie, zaliczane przez Puscha do różnych od- 

 mian, są prawie zupełnie do siebie podobne i naodwrót. Według mego zdania, 

 w całej grupie skał, przez Puscha wapieniami nazwanych można odróżnić tylko 

 dwie odmiany: wapień, zupełnie odpowiadający wiedeńskiemu Leithakalk i margiel, 

 który z powodu wielkiej obfitości zawartej w nim skamieniałości Nullipora (Li- 

 thotamnium) można nazwać marglem nulliporowym. 



d) Wapień. 



Spomiędzy wszystkich utworów, należących do formacyi trzeciorzędowej, 

 w opisanej okolicy wapień zajmuje topograficznie najwyższe miejsca. I tak on 

 tworzy górną część pasma, idącego wzdłuż Nidy powyżej i poniżej Pińczowa 

 i ciągnie się jeszcze daleko ku pohidnio-wschodowi prawie aż do Buska, choć 

 w znacznej części pokryty dyluwijalnym piaskiem. Przerwane w okolicy Buska 

 pasmo wapienne zjawia się dalej ku południo-wschodowi i ciągnie stąd bez 

 przerwy aż do Nowój Stopnicy, gdzie wapień pokryty jest tylko niezbyt grubą 

 warstwą lossu. Na całej tśj przestrzeni wapień ma wygląd prawie jednakowy. 

 Jest on biały, miękki i składa się z podobnej do kredy masy, w której tkwi 

 mnóstwo szczątków Briozoa, Foraminifera, Nullipora i innych skamieniałości. 

 Świeżo z ziemi wyjęty wapień ten jest bardzo miękki, można go rozetrzeć mię- 

 dzy palcami, piłować i ciosać toporem, po wyschnięciu jednak twardość jego 

 staje się znacznie większą, wskutek czego stanowi on bardzo dobry mate- 

 ryjał budowlany, dający się obrabiać w bloki znacznój wielkości i żądanej formy. 



Wielkie łomy tego kamienia zcajdują się koło Pińczowa i Kikowa;mają 

 one kształt wielkich zagłębień, ograniczonych wysokiemi prawie prostopadłemi 

 ścianami wapienia. Skała ta tworzy tutaj potężne warstwy około metra grubo - 

 ści mające. Poprzeczne przecięcie Pińczowskiego pasma wapiennego, przepro- 

 wadzone wzdłuż szosy idącej z Pińczowa przez Brzyście do Kielc, pokazuje, że 

 warstwy wapienia nie są poziome, lecz mają płaski upad ku środkowi wzgórza, 

 t. j. ze strony Pińczowa padają ku północo-wschodowi (około 30° w przekopie 

 szosowym); z przeciwnej zaś strony wzgórza, w wielkim łomie, mają one płaski 

 upad ku Pd.-Z. 



Biały wapień leży albo bezpośrednio na marglu kredowym, albo na war- 

 stwie szarego piaszczystego marglu, bardzo podobnego do tego, jaki widzieliśmy 

 pod gipsem. Szary ten margiel, koło Pińczowa pod górą zamkową zawiera 

 w sobie mnóstwo wewnętrznych odcisków dwuskorupowych muszli, Ostrea digi- 

 talina (Dech), Pholadomia alpina (Math), Cardium hians (Bron), Thrdda ventricosa 

 (Phil), Venus sp. Skamieniałości te pozwalają przyłączyć warstwę marglu 

 piaszczystego do piętra śródziemnego formacyi neogienicznój. 



