— 198 - 



znaczną część zatok wypełnionych trzeciorzędowemi osadami u stóp gór Kielec- 

 kich; pokrywa prawie całą dolinę rz. Wschodniej i obszerną przestrzeń w dolnej 

 części doliny Nidy. Oprócz tego piasek dyl uwij alny spotyka się w miejscach 

 znacznie wyżój od poprzednich położonych, jak np. na grzbiecie wapiennego 

 pasma wzgórz ?niędzy Pińczowem a Buskiem. 



Piasek dylu wij alny jest albo zupełnie czystym białym piaskiem kwarco- 

 wym, który miejscami, jak np. w okolicach Rakowa tworzy prawdziwe pustynie 

 piaszczyste, albo też jest zmieszany z drobnemi głazami (co najwyżej wielkości 

 pięści) krzemienia, kwarcytu, lub granitu, czasami w tak wielki ej ilości, że pia- 

 sek, przechodzi w gruby zwir. Głazy krzemienne często mają na sobie odciski 

 muszli (Rhynchonella, Pecten, igły Cedaris), co każe się domyślać, że pochodzą 

 one z tych krzemieni, które w wielkiej ilości wrośnięte są w wapień jurajski, 

 występujący u stóp gór Kieleckich. Takie same drobne głazy krzemienne spo- 

 tykają się w znacznej ilości i tam, gdzie na powierzchni nie widać piasku dyluwi- 

 jalnego, lecz inne starsze utwory, co dowodzi bezwątpienia, że piasek ten daw- 

 niej większą, niż obecnie, zajmował przestrzeń. 



Przestrzenie piaskiem pokryte są po większej części mało urodzajne, czasa- 

 mi zupełnie jałowe i gołe (okolice Rakowa), ale równie często porosłe lasem 

 sosnowym. Tylko w dolinie Nidy, gdzie warstwa piasku bardzo niewielką ma 

 grubość, a pod nią leży nieprzepuszczalna dla wody glina łupkowa, znaczna 

 część piaszczystej przestrzeni jest przez pola uprawne zajęta. 



3) Loss zajmuje stosunkowo niewielką przestrzeń w południowej części 

 opisanego tutaj tery toryj urn. Pokrywa on grzbiet i zbocza Stopnickiego wzgó- 

 rza warstwą bardzo nierównej grubości. Kiedy bowiem grubość ta na grzbiecie 

 wzgórza niewiele więcej od metra wynosi, w południowem, ku Wiśle zwróco- 

 nem jego zboczu spotykamy obnażenie lóssu do 30 m. wysokości dochodzące. 



Utwór, o którym mowa, ma wszystkie cechy typowego 15s.su; jestto brunat- 

 nawo-żółta, piaszczysta, burząca się z kwasami, nieuwarst wioną glina, która 

 ma tę własność, że w obnażeniach utrzymuje się w kształcie wysokich ścian pro- 

 stopadłych. To ostatnie szczególniej dobrze można widzieć wzdłuż małych 

 dróg polnych, na zajętem przez lóss tery toryj um przechodzących. Drogi te pier- 

 wotnie przeprowadzone były bezwątpienia równo z powierzchnią pól otaczają- 

 cych i dopiero stopniowo, w skutek ciągłego ścierania ziemi przez jeżdżenie 

 i usuwania powstałego stąd miału przez wodę i wiatry, zagłębiły się tak, że 

 obecnie przechodzą w wąwozach 5 i więcej metrów głębokości mających i prawie 

 zupełnie prostopadłemi ścianami ograniczonych. 



Loss w tej okolicy rzadko zawiera w sobie szczątki zwierzęce. Tylko 

 w jednem miejscu, w wąwozie powyżej wsi Piestrzca udało mi się znaleźć w nim 

 drobne muszelki, należące do charakterystycznych dla lossu ślimaków lądowych: 

 Helia hispida, Succinea oblonga, Pupa muscorum (Lin). W miejscu, gdzie się znaj- 

 dują te skamieniałości, w lossie występuje, choć słabo, poziome uławiceme, 

 które staje się widocznem głównie z powodu różnego zabarwienia (żółtego i sza- 

 rego) warstw sąsiednich. 



W niektórych miejscach loss staje się bardzo piaszczystym i nawet prze- 

 chodzi w czysty piasek. Normalny loss, jak wszędzie tak i tutaj daje bardzo 



