Kilka stów o soli Buskiej 



przez Uroiiislaw ;i Pawlewskiego^.Kand. Nauk Przyrotfn. 



Okolice południowe guberni Kieleckiej obfitują, w liczne źródła słone, 

 z których nawet przez pewien czas sól wydobywano. Miasteczko Busko lub 

 Busk ze źródeł słonych znanem jest już od 1776 roku, a przez ciąg czasu od 

 1783 — 1792 r., według sprawozdania ś. p. prof. Ki t a j e w s k i e g o ') ze źró- 

 deł tych otrzymywano sól warzeniem. Czy wodę źródlaną parowano do sucho- 

 ści, czy też zgęszczano ją tylko do pewnego stopnia, czy wreszcie używane były 

 jakie inne operacyje, mające na celu oczyszczenie soli otrzymywanej; o ile spo- 

 sób otrzymywania z wody soli wpływa na zmianę składu tej ostatniej, jakie były 

 własności, jaki skład posiadała otrzymywana sól buska, tych wiadomości nie 

 udało mi się dotąd napotkać. 



Rozbierając w końcu 1881 r. sól buską, otrzymaną z wody tamtejszych 

 źródeł, pragnąłem zasięgnąć wiadomości o sposobie otrzymywania tej soli, lecz 

 nadesłane mi okazały się zupełnie niedostatecznemi. Sądząc zaś z zewnętrz- 

 nych własności, ze składu soli, zawnioskować należy, że przy otrzymywaniu soli 

 nadesłanej posługiwano się nie pojedynczym, jedynym procesem warzenia, lecz 

 sól tę kilku poddawano manipulacyjom, jak: zgęszczanie, filtrowanie, krystalizo- 

 wanie i t. p. manipulacyjom, których, mojem zdaniem, unikać należy, jeżeli sól ta 

 ma być środkiem lekarskim, mającym zaś racyją bytu, jeżeli sól ta ma być „solą 

 kuchenną". Jako sól lekarska, zdaje mi się, powinna być z wody otrzymywauą 

 w następujący prosty wcale sposób: woda powinna być zgęszczaną dotąd, dopóki 

 na gorąco na ścianach parownic nie utworzy się znaczny osad gipsu (S0 4 Ca), 

 węglanu wapnia i magnezu (C0 3 Ca i C0 3 Mg), następnie po ostygnięciu po- 

 winna być przefiltrowaną i filtrat nad parą wodną odparowany do suchości. 

 Otrzymana w tym razie sól zawierać będzie przeważnie ciała rozpuszczalne, 

 a nierozpuszczalnych (So t Ca, C0 3 Ca, C0 3 Mg) albo wcale, albo nieznaczne 

 tylko ilości. Gdy zaś filtrat nie będzie odparowany do suchości, lecz tylko 

 znacznie zgęszczony, wtedy, przy wydzieleniu zeń soli, w pozostającym jeszcze 

 płynie (ługu) znajdować się będą składniki wotły najłatwiej rozpuszczalne, jak 

 np. Li Cl, MgCl 2 , Mg Br 3 i t. d. to jest części najważniejsze dla lekarskiej soli. 



) Pamiętnik Fizyjograficzny. Tom I. (1881 r.) str. 176. 



