— 359 — 



i Coluber sauromates (obecnie dwu różnych rodzajów: Zamenis i Elaphis) a po- 

 równanie ich i odróżnienie w rysach głównych i charakterystycznych wówczas 

 przez profesora wskazane, później drobnemi tylko uzupełniło się szczegółami; 

 dokładniejsze zaś nad tym przedmiotem studyja książkowe natrafiły nawet 

 na błędy. 



Wspomnienia uniosły mię dalej niż ciasny zakres niniejszego opracowania 

 na to pozwala: Proteusz żyje za kresami ziem przeglądem tym objętych, węże 

 poczekać muszą nim kiedy przyjdzie na nie kolej, obecnie podaję tu tylko 

 Skrzeki, o nich więc samych słów parę dodać jeszcze należy. 



Gromada ta zwierząt kręgowych dopiero z postępem nauki oddzielona od 

 Płazów {Reftilia), przy ścieśnionym zakresie zachowała starą lineuszowską 

 nazwę, niegdyś wspólną Amphibia. Obecnie jednak ma ona oznaczać tylko 

 | zwierzęta potrzebujące do życia koniecznie dwu żywiołów: albowiem rodzą się 

 one w wodzie, w niej wyłącznie spędzają pierwszy okres życia i w niej odbywa- 

 ; ją przemiany, po ukończeniu których mogą już dowolnie przebywać w wodzie 

 lub na lądzie. Nazwę tę przetłomaczono u nas z odwróceniem przyrodzonego 

 następstwa zjawisk, przez Ziemnowodne, co chociaż za przykładem Kuberskie- 

 go łatwoby poprawić na wodoziemne, atoli i w zmienionej postaci nie byłaby to 

 nazwa bez zarzutu; jest to przymiotnik, który określa tylko ale nie nazywa, sto- 

 sownym jest np. przy nazwie rzeczownej rodzaju dla wskazania gatunku, ale 

 gromady, w pewnem znaczeniu jako całości, mieć powinny nazwy rzeczowniko- 

 we, jak je mają Ptaki, Płazy, Kyby. Utworzenie wszakże brakuj ącśj w nomen- 

 klaturze nazwy nowej jest rzeczą trudną. Doświadczenie uczy jak rzadko komu 

 udają się w tym kierunku usiłowania. Sama pochopność niewystarcza tu, bo 

 wymagania są surowe; sprostać zadaniu może tylko odpowiednie uzdolnienie, 

 przy dobrej metodzie. 



Inne dawniejsze nazwy książkowe u nas tych zwierząt także z wielu 

 względów są wadliwe. Nazwa Grady wzięta z mowy potocznej, pod którą to 

 nazwą Ks. Kluk objął całą lineuszowską gromadę, Amphibia, oznacza jak to sani 

 z właściwą sobie dosadnością wypowiada: istoty w ogólności plugawe, obrzydłe, 

 a przez zespolenie pojęć złe, szkodliwe. W szczególności zaś gadzina w mowie 

 naszej znaczy Żmiję, węża jadoAvitego; rozciąganą też bywa na jaszczurki gdy 

 idzie o wyrażenie ich złości. W zupełnem ze znaczeniem tern przeciwieństwie, 

 w mowie gminnej pewnych zacieśnionych miejscowości (u górali tatrzańskich) 

 gad domowy, wyrażenie przychylne, prawie pieszczotliwe, ma oznaczać drobny 

 dobytek żywy, głównie zaś drób hodowany. Dziwaczne zjawisko to języ- 

 kowe tłomaczę sobie tern chyba, że wyraz w tern ostatniem znaczeniu wyprowa- 

 dzać należy od zupełnie innego niż poprzedni pierwiastka, mianowicie od g o d, 

 dającego w języku naszym niemały szereg wyrazów pochodnych. 



Pomimo jednak dwuznaczności tej, pomimo że niewszystkie gady są tak 

 szkaradne i okropne jak Ks. Kluk o nich trzyma, nazwa ta jako swojska, zwięzła 

 a wyrazista, dobrym była terminem naukowym, dopóki zwierząt nim oznaczo- 

 nych . nie rozdzielono na dwie gromady, z których każda osobnej wymagała 

 nazwy. Odtąd poczyna się zamięszanie. Jarocki przyjmując nowsze w ukła- 

 dach zmiany, nie mógł sobie poradzić z nazwami. Reptilia co znaczy zw. pełza- 



