SPPAWOZDANIE Z BADAŃ GIEOLOGICZNYCH. 



5 



skierować się wzdłuż otwartych dolin podłużnych. Mamy tutaj toż samo zjawi- 

 sko, jakie przedstawia Dunajec w Pieninach, z tą jedynie różnicą., że działanie 

 erozyjne lodników dyluwijalnych rosszerzyło znacznie doliny i zaokrągliło lub 

 przykryło grubą powłoką piasku niegdyś urwiste ich stoki. Zjawisko to, jak 

 wiadomo, dowodzi wielkiej starożytności tych łożysk rzecznych, gdyż istnieć 

 one musiały przed wyniesieniem górskich pasem, które dzisiaj przecinają. Po- 

 nieważ jednak biorą te rzeki początek w pstrym piaskowcu, nie mogą być zatem 

 starszemi od wyniesienia tegoż nad poziom, więc od epoki kajprowej lub dolno- 

 jurajskiej. 



Cztery fałdy antyklinalne wyżyny Kieleckiej nie są wszakże równorzędne, 

 gdyż najbardziej północny grzbiet Świętokrzyski tworzy bardzo wyraźną liniją 

 działu wodnego, od którego rzeki spływają promienisto na wszystkie strony. 

 Grzbiet ten jest zatem spomiędzy wszystkich najdawniejszym, a że tryjasowe gó- 

 ry na północ odeń będące, tworzą górne warstwy tej samej fałdy antyklinalnej, 

 której podstawę formują dolno-dewońskie kwarcyty i sylur gór Świętokrzyskich, 

 góry więc tego pasma zostały podniesione jednocześnie z dalej na północ polo- 

 żonemi utworami tryjasowemi i tworzą najdawniejszą fałdę w Kieleckiej wyży- 

 nie; fałdy ku południowi następujące kolejno są coraz młodsze. 



Topografija okolicy wskazuje, że wody rzek na wschód od Kielc położonych, 

 miały pierwotnie odpływ ku Pd W, do miocenicznej zatoki Eakowskićj, przez do- 

 linę, łączącą dzisiaj łożysko Czarnej Nidy poniżej Daleszyc ze źródłowiskami 

 Czarnej pod Cisowem. Zmiana tego kierunku pod ostrym kątem na czysto za- 

 chodni, aż do zlania się z Nidą przy Zernikach, jest znacznie nowszej daty i przy- 

 pada na okres dyluwijalny. 



Warunki fizyczno-gieograficzne wyżyny Kieleckiej w ubiegłych epokach 

 gieologicznych przedstawiają się jak następuje: 



Na początku epoki dewońskićj płaską wyspę lub conaj mniej rozległą mieli- 

 znę tworzyły jedynie góry Dymińskie, czego dowodzi obecność pośród skał dolne- 

 go dewonu utworów nadbrzeżnych i mieliznowych, jak konglomeratów (Bieliny) 

 i piaskowców ilastych powstałych z rozmycia piaskowców i kwarcytów sylur- 

 skich. 



Przy końcu epoki dewońskićj wyżyna Kielecka przedstawia atoli od wscho- 

 du otwarty, okolony koralową rafą, od Skał i Sitek na Pn Bodzentyna przez Za- 

 gnańsk, Miedzianą górę, Chełmce, Kykoszyn, Gałęzice, Chęciny, Słopiec, Cisów, 

 Łagów, aż poza Opatów się ciągnącą. Północną wydłużoną wyspę tworzą góry 

 Świętokrzyskie, przedzielone laguną od rafy Skały-— Zagnańsk; południową góry 

 Dymińskie, takąż laguną od rafy chęcińskiej oddzielone. Fale laguny, uderzając 

 o wewnętrzną ścianę rafy, kruszą ją, tworząc u Pn podnóża dzisiejszych gór Chę- 

 cińskich znany czerwony konglomerat wapienny (Zygmuntowska skała), któremu 

 rozmaici uczeni różny wiek przyznawali, zbijając bardzo trafne, podług mnie, zda- 

 nie Puscha, który uznawał ten utwór za dewoński i bardzo charakterystyczną tę 

 skałę porównywał również trafnie do konglomeratów dolomitowych południowego 

 Tyrolu, jak wykazał Mojsisovics, współrzędnych z tamtej szemi rafami tryjasowe- 

 mi. Laguna środkowa Kielecka łączy się z morzem górnodewońskiem przez wąs- 

 ką cieśninę (Górno, Łagów). 



