ZARYS GIEOLOGICZNT GUB. PIOTRKOWSKIEJ. 



23 



Utwory formacyi węglowej odsłaniają się na stosunkowo bardzo ograniczo- 

 nej przestrzeni, położonej w południowo-zachodnićj części regijonu zbadanego 

 przezemnie. Poza granicami tego terenu utwory te są przykryte szeregiem po- 

 kładów mezozoicznycb, wskutek czego ścisłe oznaczenie rzeczywistych ich granic 

 staje się rzeczą wielce trudną i jedynie na mocy bardzo obszernych poszukiwań 

 wykonalną. Niemniej przeto, sądząc z niektórych faktów, o których dalej wspom- 

 nę, można przypuścić, że powierzchnia przez utwory węglowe zajęta, nie powin- 

 na o wiele przekraczać dziś znanych jej punktów granicznych. 



Pomiędzy utworami węglowemi napotykamy zarówno dolne jak górne 

 ogniwo tej formacyi. Odsłonięcia dolnego piętra znanemi są jedynie z kilku 

 punktów na granicy austryjackiej położonych i wskazanych na mapie prof. Róe- 

 mera. Odsłania się tutaj wapień węglowy zwykle w stokach parowów, których 

 wyższe tylko części leżą na terytoryjum Królestwa, tak, że szczególnie charakte- 

 rystycznych odsłonięć tej formacyi widzieć mi się nie udało. 



Najlepsze odsłonięcie wapienia węglowego znajduje się pod Racławicami, 

 gdzie bespośrednio pod szeregiem jurajskich utworów wychodzi na powierzchnię 

 szary, zbity wapień, niezawierający zresztą skamieniałości. Należenie jego 

 do formacyi węglowej jest wielce prawdopodobne ze względu na litologiczne jego 

 podobieństwo do wapieni na stronie galicyjskiej rozwiniętych, w których znale- 

 ziono skamieniałości niewątpliwie węglowe. 



Pod względem gieograficznego położenia tych odsłonięć wapienia węglowe- 

 go zwraca uwagę okoliczność, że wszystkie one leżą na południowo-wschodniej 

 granicy polsko-Szląskiego basenu węglowego, podczas gdy utwory paleozoiczne, 

 rozwinięte wzdłuż północnej i wschodniej granicy zagłębia, należą, jak widzieli- 

 śmy, wyłącznie do formacyi dewońskiej. Czem się objaśnia brak w tych osta- 

 tnich miejscowościach wychodni wapienia węglowego, czy wyklinianiem się jego 

 i zamianą przez łatwo ulegające zniszczeniu utwory brzegowe, czy też poprostu 

 niezgodnem uwarstwieniem wapieni dewońskich i węglowych, dzięki któremu 

 przy ukazaniu się pierwszych na powierzchnię dzienną, drugie mogły pozostać na 

 pewnej głębokości — tymczasem rosstrzygnąć niepodobna dla braku odpowiednich 

 dat faktycznych. Tymczasem jednak wyjaśnienie tej kwestyi ważnem jest z teo- 

 retycznego punktu widzenia, wtedy bowiem jedynie dokładnie zrozumiałem się 

 stanie znaczenie linii wychodni skał dewońskich: czy jest ona istotnym brzegiem 

 zagłębia węglowego, czy też tylko pasem, w którym utwory węglowe chwilowo 

 się przerywają, a następnie ciągną się dalej, na drugiej jego stronie, na niewiado- 

 mą odległość. 



Znacznie większa część tutejszych utworów węglowych składa się z osadów 

 górnego, produkcyjnego piętra tej formacyi, którego granice są, jak się zdaje, 

 bardzo ściśle na mapie prof. Roemera oznaczone. Naturalne odsłonięcia tej for- 

 macyi są bardzo rzadkie, czego się z góry spodziewać było można, zważywszy, że 

 w skład jćj wchodzą prawie wyłącznie skały kruche i łatwo wietrzejące, 

 pomiędzy któremi ważną część stanowią łupkowe iły i szare piaskowce mikowe, 

 oraz znaczne pokłady węgla kamiennego. Dlatego też zarówno do zaznaczenia 

 granic formacyi, jakoteż w celu wyjaśnienia jej charakteru gieologicznego, należy 

 korzystać z rezultatów poszukiwań górniczych, których zebranie potrzebuje na 



