44 



D7JAŁ II. GIEOLOGIJA. 



czyna się u północnego podnóża gór Świętokrzyskich w okolicach osady Bodzen- 

 tyna, a następnie ciągnie się ku południo- wschodowi, zwiększając stopniowo swą. 

 szerokość. 



Napływ przeciwnie lodowcowy występuje wszędzie, bo mniej lub więcej 

 wyraźne jego ślady znajdujemy tak w miejscowościach pozbawionych wierzchniej 

 powłoki lossowej, jak i w okolicach jej występowania. W tym drugim razie war- 

 stwa lossu leży zawszą ponad pokładami dyluwialnemi. 



Wykazawszy istnienie utworów lodowcowych na całej mych badań prze- 

 strzeni, poprzestanę tu jedynie na przytoczeniu pewnych szczegółów, dotyczących 

 ich rozkładu w obrębie górskim. Dawniej jeszcze, mianowicie w sprawozdaniach 

 z 1882 i 1883 roku '), przedstawiłem po raz pierwszy fakty, na podstawie których 

 można było z pewnem prawdopodobieństwem przypuszczać pokrycie zachodniej 

 części gór Kieleckich nieprzerwaną powloką lodowca północnego. Potrzeba więc 

 było rozwiązać jedynie kwestyją, czy ta nieprzerwana powłoka lodowcowa rozcią- 

 gała się również i na wschodniej, wyższej części gór i czy przypadkiem niektóre 

 z tutejszych szczytów nie były wolne od lodowców. Fakty zebrane przezemnie 

 w roku ubiegłym wyjaśniają pytania te w znacznej części przemawiając za całko- 

 witem zlodowaceniem gór Kieleckich. 



Góry te składają się, jak wiadomo, z kilku łańcuchów, mających kierunek 

 z NW na SO i rozdzielonych głębokiemi dolinami podłużneini. Każdy z łańcu- 

 chów rozpada się z kolei w długości swojej na kilka części, rozdzielonych po- 

 przecznemi dolinowatemi odstępami. Tak w podłużnych, jak i poprzecznych 

 dolinach tych znajdujemy wszędzie bardzo wyraźne ślady lodowca północnego, 

 bądź pod postacią typowej gliny dyluwialnej, bądź mnóstwa okrągłych głazów 

 skał zbitych, kiedy na szczytach znajdujemy tylko w większój liczbie wypadków 

 stosy ostrokanciastych okruchów skał czysto miejscowych, niemające w charakterze 

 swoim najmniejszego związku z napływem lodowcowym 2 ). 



Staranne badania, dokonane przezemnie w niektórych punktach, zniewalają 

 wszakże do wniosku, że brak śladów osadów głazowych lodowcowych na szczy- 

 tach gór, jest zjawiskiem pozornem, zależnem oczywiście od następnych procesów 

 denudacyi, których wynikiem było całkowite spłókanie i uniesienie warstwy dy- 

 luwialnej, jak niemniój i pogruchotanie skał miejscowych podstawowych, których 

 osypy i obrywy utrudniają wielce odnalezienie przypadkowo ocalałych szczątków 

 powłoki dyluwialnej. Z faktów przemawiających na korzyść poglądu tego, naj- 

 istotniejszemi są dane, zebrane przezemnie przy badaniu góry Ś. Krzyż, stano- 

 wiącej, jak wiadomo, jeden z najwyższych szczytów gór Kieleckich. Na sto- 

 ku wschodnim tej góry udało mi się sprawdzić istnienie na rozmaitych jego 

 punktach niewielkich otoczonych głazów z granitu, gnejsu, czarnego dewońskiego 



!) Izwiestja gieołogiczeskago Komiteta, tom II i III. 1883 i 1884. 



2 ) Osypy te, znajdujące się_ na stokach gór Kieleckich, były w ostatnich czasach dosyć szczegóło- 

 wo opisane przez p, Siemiradzkiego (Wszechświat, 1887, str. 133, 134), który je błędnie przyjął za 

 zwały (moreny). 



