46 DZIAŁ lir, BOTANIKA. 



kominów wielkich fabryk sosno wickich i sieleckich, położonych w granicach 

 Królestwa. 



Na wschód od kopalni uprawne wzgórze zasłania widok ku Dąbrowie. 

 Wzgórze to i od północy widok zakrywa, tylko odległy wierzchołek góry Doroty 

 wysuwa się wyżej nad ten garb zbożem okryty. W zgórze to uprawne było pier- 

 wszą, miejscowością nawiedzoną przeżeranie w dniu przyjazdu poza granicami 

 małej sahary, na której się osiedliłem czasowo. 



Pola najbliżej sąsiadujące z kopalnianemi piaskami były dość lichem okryte 

 zbożem i między dzikiemi gatunkami nic ciekawego nie dostrzegłem, ale na spad- 

 kach wzgórza ku Będzinowi inny świat roślinny. Grunt bardzo dobry, więc 

 zboża bujne, a przy drodze i na miedzach: zapłońka (Nonnea pulla DC), szał- 

 wia u ieloluciatow a (Salvia verticillata L), rutewka mniejsza (Th a lic t rum 

 minus L), rezeda żółta (Reseda lutea L) i ośmial (Cerinthe minor L). 

 Z przyjemnością oglądałem dawno niewidziane gatunki, nie rosną bowiem w Wy- 

 sokimd worze, gdzie wiosnę przepędziłem. Dwie ostatnie rośliny nietylko do 

 flory wysokodworskićj, ale do flory całej Litwy nie należą. Kawałek nierównego* 

 niezacienionego nieużytku porastała będąca w pełni rozkwitu głowienka wielko- 

 kwiatowa (Prunella grandiflora Jacq). Już dawniej pisałem, że ta pięknie 

 kwitnąca roślina na Litwie i na Mazowszu kryje się w cieniu sosnowych lasów, 

 w południowej zaś części Królestwa i na Podolu obiera miejsca słoneczne. 



W Będzinie, odległym od kopalni o 4 km, spodziewałem się znaleść na mu- 

 rach i walach zamczyska Kazimierza Wielkiego jaką ciekawą roślinę. Znalazłem 

 tylko rośliny pospolite w szczelinach murów: smagliczkę kielichoicą (Alyssum 

 calycinum L), piaskowiec macierzankowy (Aren aria ser pyllif olia L), ty- 

 mian bazylikowy (Calamintha Acinos Clair), poslonek (Helianthemum 

 yułgare Gaertn) i t. p. Na walach nic nie rosło, bo kozy z miasteczka wszystko 

 zjadły. 



Spuściłem się z zamkowej góry na brzeg Czarnej Przemszy spróbować czy 

 na powierzchni i w głębi jej wód nie uda się dopatrzyć trzech rzadkich w Kró- 

 lestwie wrzeczników: Potamogeton fluitans Rth, P. praelongus Wulf 

 i P. obtusifolius M et K, dotychczas znajdowanych tylko w Czarnej i Białej 

 Przemszy. Nie udało się tym razem. Pływały wprawdzie wrzeczniki, ale tylko 

 kędzierzawy (P. crispus L) i pływający (P. natans L): pierwszy w głębi, drugi 

 na powierzchni wody. 



Obszerna łąka, po której wije się Czarna Przemsza, była skoszona, tylko 

 manna (Glyceria fluitans R Br) od kosy ocalała, schroniwszy się na sam 

 brzeg. Gdzieniegdzie towarzyszyły jej inne rośliny. Żeby z pustą torbą z polo- 

 wania nad Przemsza nie wracać, włożyłem do puszki sit spłaszczony (Iuncus 

 com pres sus Jacq) i okaz bardzo bujny, niezwykle tęgi, fijoletowo zabarwiony 

 wikliny łąkowej (Poa prateńsis L), naszej najpospolitszej trawy, rosnącej tu 

 przy mannie nad samym brzegiem. 



Czarna Przemsza wypływa z okolicy Ogrodzieńca i Kromołowa, blisko od 

 źródeł Warty. Z drogą żelazną warszawsko-wiedeńską przecina się między sta- 

 cyjami Zawierciem i Łazami, następnie zwróciwszy się nieco ku północy i oko- 

 liwszy wielkie bory, dopływa do Siewierza. Stamtąd kieruje się ku Będzinowi, 



