64 



DZIAŁ III. BOTANIKA. 



wiele dziesiątków mil wszerz i wzdłuż, a których puszcza Białowieska jest tylko 

 małą pozostałością, przebywał wygasły oddawna szczep Jadźwingów, niespokoj- 

 nych sąsiadów Polski i Rusi '). Obecnie terytoryjum powyższe zamieszkuje rol- 

 niczy lud Małorusinów wyznania prawosławnego, wszelako ludność kilku wiosek, 

 wśrodku puszczy położonych, jak Teremiski, Pogorzelce, Budy, stanowią Mazu- 

 rzy, dawniej zwani biodnikami, sprowadzeni niegdyś tutaj dla wypalania potażu. 

 Ci wyznają religiją katolicką i używają pomiędzy sobą języka polskiego. Kolo- 

 niją Szoły koło wsi Masiewa zamieszkuje kilkanaście rodzin szwabskich. 



Mieszkańcy puszczy zajmują się rolnictwem, uprawiając też same gatunki 

 zboża, co w całym kraju, sieją także nieco soczewicy i lnu, hodują znaczną ilość 

 bydła, oplata bowiem za prawo paszenia w oznaczonych a znacznych przesti*ze- 

 niach puszczy nie przenosi 50 kop. rocznie od sztuki. Pszczelnictwem wskutek 

 zakazu zakładania barci w puszczy mniej się zajmują niż dawniej. 



Nawiasowo możemy dodać, że w Prużańskiem, Kobryńskiem i Brzeskiem, 

 jak twierdzi autor artykułu: „Grodno" 2 ), zaprowadzono żubrowy, pochodzący od 

 skrzyżowania krowiej i żubrzej rasy, wielce mleczny gatunek krów, o grubych 

 a krótkich rogach, maści ciemno-gniadej i ryżawej. O ile to jest prawdą, nie na- 

 sza rzecz rosstrzygać, zapytywani wszakże na miejscu strzelcy utrzymywali, że 

 żubr i domowe bydło nie krzyżują się między sobą. 



Wieś Białowieża, wskutek swego położenia centralnego i jako siedlisko za- 

 rządu puszczy, z myśliwskim pałacykiem cesarskimi cerkwią, jest najważniejszym 

 punktem puszczy. W końcu XVI stulecia miał tu istnieć królewski zameczek 

 „Biała wieża," którego nazwa przeszła na samą puszczę. Według innych źródeł 

 pałacyk drewniany kazał dopiero wystawić August III, a Stanisław August przy- 

 budował dwa pawilony. W 1812 r. przechodząca jazda francuskiego generała 

 Latour-Maubourg zniszczyła wszystko. 



Największą wsią w środku puszczy jest Zastawa, leżąca tuż koło Białowieży, 

 lecz na lewym brzegu Narewki i Stoczek, położony o pół wiorsty na wschód od 

 Białowieży. 



Oprócz wspomnianych osad puszczę Białowieską otaczają wieńcem liczne 

 wioski i miasteczka, z ostatnich ważniejsze są: Szereszew, Kamieniec Litewski, 

 Kleszczele, Orla i Narewka. 



Od niepamiętnych czasów puszcza dzieliła się na 12 straży, których nazwy 

 przechowały się dotąd u miejscowego ludu. I myśmy je zatrzymali w niniejszem 

 sprawozdaniu dla wskazania stanowisk roślin rzadszych, tembardziej, że są 

 wszystkie oznaczone na wspomnianej mapie sztabu generalnego, gdy przeciwnie 

 nadmienienie przy pewnej roślinie tylko leśnictwa, jako przestrzeni zbyt rozle- 

 głej, nie osięgałoby pożądanego celu. 



Te straże dawne ze wskazaniem ich rozległości są następujące: 



1. Augustowska 9205 dziesięcin. 



') Naruszewicz. Historyja narodu polskiego. Kraków, 1860, III, 64. Wydanie Turow- 

 skiego. 



2 ) Słownik gieograficzny. Artykuł „Grodno" F(ilipa) S(ulimierskiego). II, 833. 



