BŁOŃSKI, DEYMMER, EJSMOND. PUSZCZA BIAŁOWIESKA. 



65 



9 



Narewska 5093 dziesięcin, 



Q 



O. 







A 



4t. 



Xl a ] IlU W SK ci uUOJ 



n 



0. 



J-icolllcllloKtl i ul f 



n 



fi 



0. 



Rfa r^ynal^fl 4-1 r>3 



n 



7 



Stołpo wieka 4932 



» 



8. 



Krukowska 7886 



!) 



9. 



Okolnicka 9833 



!) 



10. 



Świetliczańska 5295 



)) 



11. 



Podbielska 7717 



11 



12. 



Dziadowlańska 3028 



)) 



Straże powyższe mylnie dotąd opisywano, jakoby one miały mniej "więcej 

 kształt trójkątów, których wierzchołki prawie schodziły się we wsi Białowieży, 

 boki zaś zewnętrzne dosięgały granic puszczy. W rzeczywistości były to niemal 

 prostokątne czworoboki podłużne o bokach krótszych zwróconych do środka 

 puszczy, równolegle zaś im stanowiły jej obwód. Leśnicy dla oznaczenia rozmai- 

 tych miejscowości dzielili straże dowolnie na ostępy i uroczyska; o znaczniejszych 

 z nich powiemy przy sposobności. 



W końcu XVI stulecia zaprowadzono stałą straż leśną, była ona dziedziczna, 

 obowiązki ojca odziedziczał syn. Puszczą zarządzał nadleśniczy albo forsztmaj- 

 ster: mieszkał on w Królowym Moście, oprócz pensyi miał wieś Kamienniki z 13 

 chat, której włościanie obrabiali grunt, należący do niego. Strażnicy nie brali 

 żadnej pensyi, każdy z nich posiadał około 60 morgów gruntu z osadą, liczącą od 

 3 do 5 chat, z nich włościanie, zwani ogrodnikami, którzy mieli sobie wymierzony 

 grunt i pastwisko, dwa dni w tygodniu odrabiali pańszczyzny. Za wolność polo- 

 wania w puszczy w każdym czasie strażnicy płacili tak zwany podątek futrzany, 

 ale, gdy zbyt wytępiali zwierzynę, opłatę zniesiono i zabroniono polowania. Straż- 

 nik każdy miał pod sobą 5 do 15 strzelców, a tych obowiązkiem było— oprócz dozie- 

 rania puszczy, ochrony zwierzyny a szczególniej żubrów, tępienia drapieżnych 

 zwierząt— jeszcze wypalanie wrzosów wczesną wiosną. Oprócz chat strzeleckich 

 w liczbie 114, rozrzuconych naokoło puszczy a 4 w środku: 3 w Białowieży i jed- 

 nej w Teremiskach, było jeszcze 5 wsi skarbowych, należących do zwierzchności 

 leśnej. Są to wsi: Kiwaczyn, Kamienniki, Rożkówka, Cwirki i Panasiuki. 

 Mieszkańców ich zwano osocznikami, pańszczyzny nie odrabiali, lecz obowiązani 

 byli kosić siano dla żubrów, składać je w stogi, naprawiać drogi, idące puszczą, 

 stanowili obławę podczas polowania i odbywali wartę przy głównych drogach, 

 aby przejeżdżający nie roskladali ognia. Ostatnia powinność wprowadzona została 

 w 1811 roku, w tym bowiem roku pożar wzniecony przez nieostrożność niszczył 

 puszczę przez trzy miesiące, dopóki jesienne deszcze zupełnie go nie ugasiły '). 



Wskutek uwłaszczenia włościan i innych rosporządzeń rządowych stosunki 

 te zupełnie się zmieniły. 



Obecnie cała puszcza jest podzielona na kwadraty prostokątne idącemi 



') Białowieska puszcza w Encyklopedyi Orgelbranda większej. 

 Pam. Pizyj. Tom VIII. 



Dział HI. 9 



