F. BŁOŃSKI. MATERYJAŁY DO TLOET KRAJOWEJ; 



159 



WĄTROBOWCE. HEPATICiE. 



Wątrobowce tworzą, naturalną, odrębną gromadę, zaliczaną, wraz z gromadą, 

 mchów do roślin mchowych (Muscineae). 



Wszystkie krajowe gatunki wątrobowców odznaczają, się dwustronną, budo- 

 wą ciała wegetacyjnego, czyli krótko mówiąc, są. grzebieniaste, t. j. strona skiero- 

 wana do światła (strona grzbietowa) jest inaczej uorganizowana, aniżeli strona 

 dolna, obrócona do podłoża i przytwierdzona do niego zapomocą. kosmków (rhi- 

 zoidae). Najrozmaitsze formy, jakie przyjmują, wątrobowce, dają, się sprowadzić 

 do dwu grup: wątrobowców plechowych (hepaticae frondosae fig. 21 — 32) i wą- 

 trobowców liściastych (hepaticae foliosae fig. 4 — 20) jakkolwiek przeprowadzenie 

 między niemi ścisłej granicy z powodu form przechodnich jest niemożliwem. 



Piecha (thallus fig. 21 — 32) przedstawia się w postaci blaszki nieokreślonej 

 wielkości, płaskiej lub falistej, o brzegu zwykle mniej lub więcej głęboko wy- 

 cinanym. Grubość jej zależną, jest od wewnętrznej budowy; wogóle plecha by- 

 wa jednowarstwowa (np. u Metzgeria) lub wielowarstwowa (np. u Marchantia, 

 Pellia). Środkiem plechy, w jej miąszu przebiega zwykle żeberko osiowe (np. fig. 

 24, 25), które tworzy różną, ilość rozgałęzień, stosownie do liczby działek plechy. 

 Nieco odrębną, jest plecha u rodzaju Blasia: opatrzona jest ona prawdziwemi 

 liśćmi, osadzonemi równolegle do osi plechy i wydaj ącemi się na pierwszy rzut 

 oka tylko jej odcinkami, oraz na dolnej powierzchni dwoma rzędami wkrótce za- 

 nikających łusek, tak zwanych przylistków (stipulae, amphigastria). 



Wyżej uorganizowane wątrobowce liściaste (fig. 4 — 20), posiadają nitko- 

 watą, łodyżkę, opatrzoną wyraźnemi liśćmi, ułożonemi w dwa lub trzy rzędy 

 (dwa boczne, trzeci na dolnej powierzchni). Liście dolnej powierzchni łodygi 

 czyli tak zwane przylistki (amphigastria, np. fig. 12, 13) są zwykle mniejsze od 

 właściwych (bocznych) liści; często nawet brak ich zupełnie. Liście wątrobow- 

 ców są bezogonkowe, nie posiadają wcale żeberka osiowego (tak pospolitego 

 u mchów) i zbudowane są z jednej warstwy komórek miąszowych (parenchy- 

 matycznych). Osadzone są ukośnie do łodygi i zwykle tak gęsto, że brzegami 

 zachodzą na siebie, pokrywając nieraz zupełnie powierzchnię łodygi. Przytem 

 liście albo zachodzą cokolwiek przedniemi brzegami (t. j. zwróconemi ku wierzchoł- 

 kowi łodygi) na tylny brzeg liści wyżej stojących i nazywają się wtedy zachodzą- 

 cemi (folia incuba fig. 13 — 30) lub też odwrotnie — przednie brzegi liści podchodzą, 

 pod tylne brzegi liści wyżej leżących i zowią się wtenczas podchodzącemi (folia 

 succuba np. fig. 11, 12). Cechy te są bardzo ważne przy oznaczaniu rodzajów. 



Niektóre rodzaje wątrobowców o liściach zachodzących, mniej więcej głębo- 

 ko dwuklapkowych lub dwudzielnych (np. Radula, Frullania), posiadają tak zwa- 

 ne uszka liściowe (auriculae), powstałe z zagięcia tylnej mniejszej klapki (lub 

 działki) nadół i ku przodowi (t. j. ku wierzchołkowi pędu). Uszka te znajdujące się 

 zawsze na dolnej powierzchni łodygi i z górnćj niewidzialne, gdyż przykrywa je 

 większa górna działka, mogą być najrozmaitszego kształtu i wielkości, jak to 

 przedstawiają figury 17, 18, 19 i 20. 



