160 



DZIAŁ III. BOTANIKA. 



Organy rozrodcze rozwijają, się u wątrobowców albo na zwykłych gałązkach 

 (lub powierzchni plechy), albo też powstają w tym celu osobne trzoneczkowate 

 podpórki (np. u Marchantia fig. 25). Organy męskie i żeńskie mogą powstawać 

 razem na każdym osobniku (wątrobowce obuplcioice — monoicae) lub oddzielnie na 

 dwu różnych osobnikach (loątrobowce rozdzielnopłciowe — dioicae). 



Organy męskie — plemnie (antheridia fig. 1 a) przedstawiają się w stanie ro- 

 zwiniętym w postaci owalnych pęcherzyków, pękających nieprawidłowo i osadzo- 

 nych na krótszej łub dłuższej nóżce. Wnętrze wypełnione jest komórkami ma- 

 eierzystemi, z których każda zawiera po jednym plemniku (spermatozoidia fig. Ib), 

 w postaci cienkiej nitki, skręconej spiralnie i poruszającej się zapomocą dwu 

 długich rzęs, osadzonych na przednim końcu. 



Organy żeńskie — rodnie (archegonia), posiadające zwykle dość długą szyjkę, 

 rozwijają się pojedyńczo lub gromadnie w różnych miejscach plechy lub łodygi. 

 Są one zwykle otoczone kielichem (perianthium fig. 2a), mającym postać pochewki, 

 kielich znów dość często posiada u dołu jeszcze własną osłonkę (perichaetium, in- 

 volucrum fig. 2b), która powstaje z odpowiednio zróżniczkowanych listków pączka 

 lub plechy. Rozwinięta rodnia pęka na wierzchołku wydzielając śluz i tą drogą 

 dostają się do wnętrza plemniki, na zespoleniu których z jajem, znaj duj ącem się 

 na dnie rodni, polega właśnie zapłodnienie. 



Z zapłodnionego jajka powstaje zarodnia (sporogonium fig. da) wytwarzająca 

 zarodniki (sporae fig. 36). Gdy zarodniki dojrzeją, rodnia zostaje rozdartą (np. 

 u Jungermanniaceae) przez wydłużający się trzoneczek zarodni, która wkrótce 

 otwiera się, wysiewa zarodniki i niebawem ginie. Zarodnia pęka zwykle ku do- 

 łowi na 4, rzadziej na 2 łupinki, lub otwiera 'się zupełnie nieprawidłowo. Pośród 

 zarodników spostrzedz można u większej' części gatunków (nawet golem okiem), 

 t. z w. sprezyce (elateres fig. dc), t. j. długie cienkie komórki, opatrzone na stronie 

 wewnętrznej spiralnemi zgrubieniami. One to właściwie pęczniejąc i*ozrywąją 

 torebkę i wysiewają zarodniki. U rodzaju Anthoceros (fig. 29) środkiem trzo- 

 neczkowatej zarodni przechodzi w kierunku pionowym oś (columella), która po 

 jej pęknięciu wzdłuż na dwie łupinki sterczy między niemi w postaci cienkiej 

 niteczki. 



Oprócz rozmnażania płciowego u wątrobowców istnieje rozmnażanie bez- 

 płciowe zapomocą t. zw. rozrodkóio (propagula, gemmae). Jedną z form rozrod- 

 ków przedstawiają t. z w. gałązki przybyszowe (np. fig. 24a), wyrastające bez żad- 

 nej symetryi z brzegów plechy, rzadziej z żeberka osiowego, one to oderwawszy 

 się od rośliny, rozwijają się dalej samodzielnie. Niektóre z plechowych wątro- 

 bowców (np. Marchantia, Lunularia, Blasia) na grzbietowej powierzchni plechy 

 posiadają zbiorniki (fig. 25a) różnego kształtu, w których powstają rozrodki. 

 U wątrobowców liściastych te ostatnie mieszczą się na łodygach lub co zdarza się 

 częściej, na brzegach liści, które nieraz zupełnie rospadają się na oddzielne grupy 

 komórek, zdolnych rozwijać się dalej w nowe osobniki. 



Wątrobowce spotykamy wszędzie — na ziemi mokrej w pobliżu wód, na wil- 

 gotnych skałach, gnijących kłodach i pniach, w wąwozach, lasach cienistych, na 

 torfowiskach i t. p. miejscach; lecz nigdzie, nawet przy najbardziej sprzyjających 

 warunkach nie występują one w takiej ilości osobników i na takich przestrzeniach 



