A. WRZEŚNIOWSKI. O TRZECH KIEŁŻACH PODZIEBlNYCH. 



245 



watych ulega znacznym wahaniom: u G. locusta, L. wszystkie zęby brzegu we- 

 wnętrznego są gładkie, pierwszy od wewnątrz ząb wierzchołkowy jest grzebyko- 

 waty i zaraz po nim następują szczeciny. U G. mar i nu s S. Bate i G. verru- 

 cosus, Gerstf. tylko cztery dolne zęby brzegu wewnętrznego są gładkie, wszyst- 

 kie zresztą posiadają grzebykowate nacięcia. U pierwszego z nich na brzegu 

 wierzchołkowym znajduje się parę zębów i dopiero za niemi, ku zewnątrz, wystę- 

 pują, szczeciny, gdy tymczasem u ostatniego zęby ku górze bardzo szybko się wy- 

 dłużają i na przejściu brzegu wewnętrznego w wierzchołkowy już spotykamy 

 szczecinę i cały ten ostatni brzeg jest opatrzony samemi tylko szczecinami. Pod 

 względem uzbrojenia zewnętrznego piata szczękonogi G. stagnalis, Andrz. '), 

 oraz G. pulex i G. poecilurus, Rathe, zajmują pośrednie stanowisko. Grze- 

 bykowate nacięcia występują dopiero na pierwszym od wewnątrz zębie brzegu 

 wierzchołkowego, na drugim i trzecim coraz są dłuższe i za 3-im zębem rozpoczy- 

 na się szereg pierzastych, łukowatych szczecin (Tab. 4, 5). Winienem tu objaśnić, 

 że zęby i szczeciny są utworami stanowczo identycznemu są to wyrostki skóry, 

 których pochewka chitynowa jest polączonaz powłoką chitynową tej ostatniej za- 

 pomocą stawu. Jedyna różnica na tem polega, że zęby są krótkie i stosunkowo 

 znacznie rozszerzone a szczeciny daleko węższe i dłuższe. Pomimo tak małej od- 

 mienności łatwo rozpoznać jedne i drugie, jak to na rysunkach widzimy i w pra- 

 ktyce dogodną jest rzeczą odróżniać je od siebie. 



U wszystkich gatunków, jakie miałem sposobność zbadać: G. pulex, auct. 

 G. stagnalis, Andrz.; G. marinus, S. Bate; G. poecilurus, Rathke; G. lo- 

 custa L.; G. locustoides, Brandt i G. verrucosus, Gerstf., płat wewnętrzny 

 szczękonóg jednakowo jest uzbrojony (Tab. XIII, fig. 3, 4, 6). Na brzegu wierz- 

 chołkowym są osadzone trzy silne zęby trójkątne. Na górnej powierzchni płata 

 pierzaste szczeciny tworzą pojedynczy szereg, który zaczyna się w górnej części 

 brzegu zewnętrznego, następnie ciągnie się w pewnćj odległości poniżej brzegu 

 wierzchołkowego, łukowato dochodzi do brzegu wewnętrznego i dalej wzdłuż te- 

 go ostatniego ciągnie się ku dołowi. U osobnika G. stagnalis, szczegółowo pod 

 tym względem zbadanego, przy zewnętrznym brzegu płata znajdowały się 4 szcze- 



') Profesor Antoni Andrzejowski opisał' nowy gatunek G. stagnalis, znaleziony w okolicach 

 Kijowa i scharakteryzował go wsposób następujący: Celuici differe-du precedent G. pulex par ses yeux 

 elliptiąues reniformes, hien plus grands en raison de la tete que ceux du G. pul ex, raalgre que 1'aninial 

 lui meme ne le surpasse pas par sa taille. Les appendices de la queue surpassent en longueur les deux 

 derniers articles des la queue, tandis qu'ils sont plus courts dans le G. pulex. On peut les definir ainsi: 

 G. pulox oculis oblongis exiguis, appendicibus caudalibus duobus articulis ultimis caudae brevioribus. 

 G. stagnalis oculis reniformibus magnis, appendicibus caudalibus duos ultimos articulos caudae su- 

 perantibus; Catalogue des objets qui se conservent dans le cabinet zoologique de l'Universite Im- 

 periale de St. Vladimir a Kief. 1-re partie. Mammiferes, oiseaux, reptiles, poissons et crustaces, par 

 A. Andrzejowski. Bulletin de le Societe Imperiale des Naturalistes de Moscou. Annee 1839. Moskwa, 

 1839, JVś 1, str. 23, odsyłacz. 



W Zaciszu pod Warszawą w rowie z wodą stojącą znalazłem kiełża przedstawiającego znamiona 

 zgodne z powyżćj przytoczonemi cechami G. stagnalis, więc też oznaczam go tem mianem przypo- 

 minając, że G. stagnalis, Fabriciusa=Branchipus stagnalis Latr. i nie ma nic wspólnego z ga- 

 tunkiem Andrzejewskiego. 



