252 



DZIAŁ III. ZOOLOGUA. 



ph argus, a Leydig z dokładnością, histologa wykazał, że zbadane okazy nie miały 

 ani nerwu wzrokowego, ani stożków, ani barwnika ocznego, zatem nie miały oka. 

 U okazów z Pragi Czeskiej i Zakopanego, które miałem sposobność szczegółowo 

 obserwować, także nie znalazłem ani śladu oka. 



Z drugiej strony P. Gervais osobnikom ze studzien w okolicach Paryża 

 przypisuje oczy pozbawione barwnika, niewidoczne (tout a fait sans pi- 

 gment et non apparens), nie podaje jednak żadnych szczegółów anatomicz- 

 nych. Koch raz powiada, że G. puteanus z Ratysbony ma oczy żółte, to zno- 

 wu mówi, że z miasta Dwu-Mostów, posiada oczy wyraźne, niebieskawo-popie- 

 late. O jakichbądź szczegółach budowy niema najmniejszej mowy. Costa 

 opisując swego Grammarus longicaudatus wcale nie wspomina o jego 

 oczacb, które jednak na rysunku wyobraża jako maleńki, okrągły punkcik. 

 Prof. Plateau stanowczo twierdzi, że G. puteanus z Gandawy posiada oczy, 

 ale bez barwnika, podobnie jak G. minutus (właściwie G. lacteus) Gervais. 

 Oczy są trójkątne, o zaokrąglonych kątach. Plateau poddawał rzeczonego 

 kiełża doświadczeniom, o których powyżej na str. 227 wspomniano, które nie- 

 wątpliwie dowodzą, że jest on czuły na światło, od którego ucieka 



Edavard VAN Beneden, cieszący się tyle zasłużoną sławą znakomitego embry- 

 jologa, wyraża się w bardzo stanowczy sposób o oczach G. puteanus znajdo- 

 wanego w Liege: II est facile de voir que les yeuxsont totalement 

 depourvus de pigments et que ces organes, sans etre totalement 

 atrophićs, sont ce pedant considerablement reduits. V. Beneden 

 powtórzył doświadczenia Plateau z tym samym skutkiem i te same mniej wię- 

 cej wyprowadził z nich wnioski: że kiełże są czułe na światło, które jest dla 

 nich uciążliwe, podobnie jak dla albinosów, oraz że mają świadomość ruchów 2 ). 

 Na pierwszy rzut oka zdaje się stanowczo rozstrzygniętem, że Nipargus z Ganda- 

 wy i z Liege posiada oczy, lecz w rzeczy samej pewności wcale tu niema, owszem 

 istnieją słuszne powody powątpiewania, bo ani Plateau, ani v. Beneden ża- 

 dnych nie podali szczegółów anatomicznych, co jednakże powinni byli uczynić 

 z uwagi, że stawali w sprzeczności z wieloma doświadczonemi badaczami, miano- 

 wicie zaś z Leydigiem. Dla tego pozwolę sobie przypuszczać, że zachodzi tu ja- 

 kieś nieporozumienie, wynikające z braku należytego zbadania przedmiotu przez 

 profesorów Plateau i v. Benedena, którzy nie dostarczyli stanowczego dowodu 

 istnienia oczu u kiełży studziennych. 



Czułość na światło i szukanie ciemności wcale nie dowodzi obecności oczu, 

 bo sam Plateau na mocy starannych doświadczeń nad wijami bezokiemi doszedł 

 do następujących wniosków, które własnemi jego słowami przytaczam 3 ). 



1 ) F. Plateau. Recherches sur le crustaces d'eau douce de Belgique. Bruxella, 1868 str. 6, 7. 



2 ) Bulletin de 1'Aeademie Royale des Sciences de Belgique, 1884, J\|5 12, str. 651, 652. 



3 ) F. Plateau. Recherches sur la perception de la lumiere par les Myriapodes aveugles. Jour- 

 nal de 1'anatomie et de la physiologie norinale et pathologique de 1'homme et des animaux. Paryż, 

 1886, Tom XXV, JSTs 5. Wrzesień— Październik, str. 456, 457. 



