356 



DZIAŁ III. ZOOLOGIJA. 



154. Carpodacus erythrinus (Pall.) Dziwonia. 



W ciągu mej ornitologicznej kary jery miałem sposobność obserwowania te- 

 go interesującego i rzadkiego ptaka w wielu okolicach Królestwa. Naprzód spotka- 

 łem go w okolicach Lublina, potem w wielu innych stronach tejże gubernii, 

 w okolicach Warszawy, około Radomia, w częściach błotnistych i lesistych gu- 

 bernii Łomżyńskiej i Suwalskiej aż do okolic Kowna. Wszędzie jest rzadki, 

 osiedla się na krótki przeciąg czasu i gnieździ się we wszystkich tych okolicach. 

 Przylatuje każdej wiosny, lecz w nierównej liczbie. Spotyka się go głównie 

 w zaroślach i małych gajach liściowych, położonych nad brzegami wód bieżą- 

 cych, w łąkach wilgotnych i w krzakach na brzegu lub wpośród bagien mniej 

 więcej rozległych, często na brzegach jezior, stawów, rzek i strumieni. W miej- 

 scach zaś bardziej od wód oddalonych bywa tylko wypadkowo i przez czas mniej 

 lub więcej krótki w porze wędrówek. Tak np. słyszałem raz śpiewającego przez 

 cały dzień na drzewach dziedzińca Gabinetu Zoologicznego w Warszawie. 



Pojawienie się dziwoni łatwe jest do postrzeżenia, ptak bowiem oznajmia je 

 zaraz swym charakterystycznym śpiewem. Zwykle ukazuje się około 15 Maja, 

 lecz w wiosny spóźnione przybywa o kilka dni później. Pora odlotu nieznana, 

 gdyż samiec śpiewa tylko podczas urządzania gniazda i wysiadywania jaj, skoro 

 tylko pisklęta się wyklują przestaje śpiewać i nie pokazuje się wcale. Po opusz- 

 czeniu gniazda cała rodzina zachowuje się tajemniczo i wcale się nie pokazuje; 

 nigdy mi się nie zdarzyło spotkać młodego lotnego. Samicę spotyka się także 

 tylko w czasie słania gniazda, wysiadywania jaj i karmienia dzieci w gnieździe. 

 Zdaje, że skoro tylko dzieci są zdolne do podróży cała rodzina strony nasze 

 opuszcza. 



Nigdzie ten ptak nie jest licznym, w miejscach stosownych nie znajduje się 

 więcej nad dwie lub trzy pary na znacznej przestrzeni, w okolicach najdogodniej- 

 szych do lęgu nie znam miejscowości, gdzieby na mili kwadratowej mogło być 

 osiedlonych więcej nad 10 par. 



U nas żywi się głównie pączkami i nieduj rżałem nasieniem rozmaitych drzew 

 i krzewów, lubi bardzo dojrzałe nasiona jesionu, a niekiedy wylatuje żerować na 

 pola i ogrody świeżo obsiane siemieniem konopnem. 



Śpiew samca tak jest charakterystyczny, że dość go raz słyszeć ze znacznej 

 nawet odległości. Niektórzy ornitologowie starali się naśladować ten śpiew sylaba- 

 mi, wziętemi z różnych języków, nigdzie jednak nie zdarzyło mi się spotkać podo- 

 bnego naśladowania, któreby dawało dobre pojęcie o tym śpiewie. Zdaje mi się^ 

 że następująca fraza byłaby najstosowniejsza: tiu-tiu-fi-tiu, albo rzadziej tiu-tlu-fi- 

 tiu-tiu. Fraza rossyjska mieszkańców Kamczatki czewiczu widieł dobrze także 

 ten śpiew naśladuje, znaczy to czy widziałeś czewiczę? (gatunek łososia). Grdy 

 ptak ten przylatuje do Kamczatki w tymże samym czasie, kiedy ryba ta, stanowiąca 

 główne pożywienie krajowców, wchodzi masami do rzek tamtejszych — mieszkańcy 

 utrzymują, że dziwonia oznajmia im tak ważną nowinę. Śpiew ten, chociaż krótki 

 i mało urozmaicony, jest bardzo miły, głos jest czysty, donośny i silny, a piękność 

 ptaka oświeconego na słońcu dodaje wiele do wartości muzykalnej. Wogóle dzi- 

 wonia jest milcząca i tajemnicza, od czasu do czasu tylko wylatuje na wierzchołki 

 krzaków, drzewka lub gałęź zewnętrzną sąsiedniego drzewa, gdzie strofkę swoję 



