4 



DZIAŁ IV. ANTKOPOLOGIJA. 



żem nań zwrócił uwagę i w następstwie zbadałem, gdyż przedtem żadna wiado- 

 mość nie była mi znana. 



Tu przede wszystkiem rzucają się w oczy niezbyt wysokie lecz dość rozległe 

 nasypy ziemne, z których brzegów wystają kamienie. Z chwilą, kiedy pierwszy 

 raz przyszedłem na to cmentarzysko, znalazłem takich ziemnych nasypów czyli 

 kurhanów dwadzieścia, rozłożonych jak na planie na Tabl. I. 



Wielkość tych kurhanów jest różna, wysokość nie przewyższa 1 metra. 

 Spadki mają gwałtowne, a w górnej ich części występują wierzchołki kamieni, 

 które opasują wkoło każdy kurhan, a raczej ich wierzchołki stanowią równą pła- 

 szczyznę. 



Dwa z tych kurhanów oznaczone na planie lit. Mi N są największe, lecz zda- 

 je się że powstały z przybudowania do pojedynczych — w kurhanie N dwu 

 a w M trzech podobnych kurhanów, tak przynajmniej wskazują ślady kręgów 

 kamiennych, ale o tem dziś na pewno mówić nie można, bo tylko w jednym z nich 

 t. j. w kurhanie iii cząstkę najwięcej na północ położoną zbadałem. 



Z ogólnej liczby 20 dotychczas zbadałem siedem kurhanów; z tych w roku 

 1884 oznaczone literami A, B, C, D, F, G, w roku 1885 zaś kurhan K i wyżej 

 wspomnianą cząstkę kurhanu M. 



Prowadziłem badanie, zdejmując warstwy z całego kurhanu nie grubsze nad' 

 10 centymetrów, a z chwilą natrafieniu na kości, niepodnosząc ich z ziemi, oczy- 

 szczałem je tylko najstaranniej i dopiero po zaznaczeniu układu tak kości jak 

 i przedmiotów przy nich znajdowanych, z miejsca podnosiłem. 



Badania każdego kurhanu zaprzestawałem z chwilą, gdym dochodził do calca 

 t. j. ziemi nie ruszonej. 



Kurhan oznaczony na planach lit. B, badany drugi z kolei, roskopałem za 

 pomocą rowów krzyżujących się, że zaś ten system okazał się niepraktyczny, za- 

 tem dalej badania prowadziłem, zdejmując ziemię cienkiemi warstwami z całej 

 przestrzeni zawartej w kręgu kamiennym. 



Badanie tych siedmiu kurhanów zostało dokonane w sześciu dniach, miano- 

 wicie: w roku 1884 roboty były prowadzone 1, 2, 20, 21 i 22 Sierpnia, a w 1885 — 

 10 Lipca, w którym to czasie robiło 20 robotników: dnia pierwszego 2 robotni- 

 ków, drugiego i trzeciego 4-rech, czwartego 5, a szóstego 9-ciu. Robotnicy przez 

 cały czas badania byli ci sami, co pozwoliło w dniu ostatnim liczbę ich znacznie 

 powiększyć. 



Ziemia wyrzucana z kurhanów była przesiewana przez arfę, a otaczająca 

 szkielet przesiewana przez sito. 



Badania dokonane wykazały, że wszystkie siedem zbadanych kurhanów były 

 jednakowej budowy i miały jedno przeznaczenie, mianowicie służyły za grobowce 

 zbiorowe. Ze zaś forma zewnętrzna pozostałych jest taka jak roskopanych, więc 

 i tamte muszą być też tak samo zbudowane. 



Wszystkie roskopane kurhany miały ścianę z dużych polowych kamieni, 

 szczelnie ułożonych, której wysokość dochodziła do metra. Ściana ta stanowiła 

 granicę zewnętrzną grobowca a ogólny kształt miała owalu mniej lub więcej wy- 

 dłużonego. Podstawa ściany bardzo mała, bo zaledwie na kilka centymetrów 

 (ani razu więcej jak 10 cent.) zagłębiała się od ogólnego wzniesienia gruntu i spo- 



