6 



PZIAŁ IV. ANTROPOLOGIJA. 



fig. 1). Szpilka ta leżała ostrym swym końcem zwrócona ku nogom szkieletu. 

 Długa 0,064 m gruba 0,002 m, jest zrobiona z kawałka drutu bronzowego, którego 

 jeden koniec jest zaostrzony, a drugi zawinięty, co stanowiło rodzaj główki. 



W prawej dłoni w miejscu oznaczonem na rysunku numerem 3 znalazłem 

 celt żelazny kształtu takiego jak przedstawia fig. 2. Celt ten spoczywał otoczony 

 kośćmi dłoni i palców: ostrze jego było zwrócone ku środkowi szkieletu t. j. ku 

 kręgosłupowi. Opisywany celt jest długi 0,17 m, o średnicy w osadzie 0,035 m 

 i o ostrzu 0,045 długiem. 



W roskopanych tu kurhanach znalazłem oprócz tylko co wymienionego cel- 

 tu żelaznego jeszcze pięć takich celtów, zupełnie do siebie podobnych formą, 

 a różniących się tylko wymiarami. Wszystkie te celty są kute z żelaza, tulejki, 

 któremi były osadzane na drzewach, mają zawsze wewnętrzne zakończenie nie 

 lejkowate, spiczaste, jak to bywa w tulejkach -u grotów od dzid, lecz tępe aby 

 lepszy stawiały opór w czasie uderzenia. 



W tern miejscu ośmielam się umieścić moje domniemanie, oparte na po- 

 łożeniu tych celtów w grobach i śladach drzewa, jakie przy nich pozostały. Otóż 

 zdaje mi się, że celty te były osadzone nie na prostych drzewcach, których koń- 

 ce musiałyby odbiegać dalej, stosownie do ich długości od szkieletu i, po cał- 

 kowitem zgniciu zostawić choćby mały ślad po sobie, czego jednak we wszyst- 

 kich sześciu wypadkach nie dostrzegłem, a sądzę że były osadzone na kijach 



0 zagiętym końcu jak hak, ponieważ w takim wypadku sam kij leżał albo tuż 

 przy nodze lub na nodze, skutkiem czego ślad po nim jest niemożliwy zupeł- 

 nie do spostrzeżenia z powodu bliskiego sąsiedztwa z resztkami innych części 

 organicznycb, które się rozłożyły. W końcu przyglądając się pilnie kształtom 

 tych celtów spostrzegamy, że linija ostrza nie jest prostopadła do obu jego brze- 

 gów, lecz z jednym tworzy kąt ostry, a z drugim przeciwległym kąt rozwarty; 

 przytem brzeg celtu, który z liniją. ostrza tworzy kąt ostry, na całej swój dłu- 

 gości, zacząwszy od początku tulejki aż do ostrza, nie ma żadnego załamania 



1 stanowi liniją prostą, tymczasem brzeg drugi końcami swemi uchyla się nieco 

 na zewnątrz. 



Biorąc to wszystko na uwagę i to że znane są celty bronzowe, do których 

 formą swą te żelazne są dość podobne, sądzę, że te ostatnie, tak jak i tamte za- 

 stępowały w swoim czasie toporki, dziś jeszcze używane przez naszych tatrzań- 

 skich górali. 



Celt ten żelazny był ostatnim przedmiotem, który przy tym kościotrupie 

 znalazłem. W całym zaś kurhanie tym nic więcej nie spotkałem, a badanie 

 zakończyłem przez całkowite rozebranie ściany kamiennej i przejrzenie ziemi 

 ją otaczającej, oraz przekopanie rowu w ziemi nieruszanej, wzdłuż długiej 

 średnicy kurhanu, a w czasie tych robót nic się nie spotkało. 



Zostaje mi tylko do zanotowania, że pL-zy budowie ściany kamiennej były 

 użyte kamienie znacznej wielkości, tak że do ruszenia niektórych trzeba było 

 użyć pięciu łudzi, aby przy pomocy drągów przetoczyć kamień na inne miej - 

 sce. Kamienie były ładnie ułożone, większe przestrzenie pozostałe między ka- 

 mieniami, wypełniane mniej szemi kamykami, a szparki i szczeliny zapełnione 

 ziemią, znajdującą się w kole otoczonem ścianą. 



