14 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIJA. 



piersi skrzyżowane. Przy nim znalazłem w okolicy szyi kilka zwitków drutu 

 bronzowego, z których dwu rysunki umieszczam pod fig. 30 i 31, a na prawej 

 ręce żelazny przedmiot, który zdaje mi się był bransoletą, fig. 32. Jest to czwo- 

 rogranny drut w połowie swej długości nieco grubszy o końcach zakończonych 

 małemi łopatkami, zgięty w obręcz. Średnice tej bransolety jedna 0,062 m, dru- 

 ga 0,05 m długie, grubość 0,005 m. 



W drugiej, t. j. południowej połowie tego koła, oprócz wspomnianych wyżej 

 szczątków kości zwierzęcych nic nie znalazłem, tylko w miejscu d pojedyńezy celt 

 żelazny, taki jak inne tu znalezione, długi 0,172 m o ostrzu 0,04 m długiem i z tu- 

 lejką, której otwór ma średnicę 0,03 m. 



Spód całej przestrzeni, ograniczonej zewnętrzną kamienną ścianą, był po- 

 kryty warstwą próchnicy od 3 do 4 centymetrów grubą, a pod nią już była ziemia 

 nieruszona. 



Po roskopaniu tej części kurhanu M dalej badań na tern cmentarzysku nie 

 prowadziłem, pomimo że mam nadzieję, że tak w kurhanie Mjak N mogą się zna- 

 leść rzeczy bardzo ciekawe i może plon byłby obfitszy. Będąc w następnych la- 

 tach w tych stronach nie mogłem prowadzić tu robót dalej, bo się dowiedziałem 

 o innych miejscach, gdzie się znajdują pamiątki z odległej' przeszłości, które mu- 

 siałem poznać i zapewnić, by były szanowane, gdy już o to cmentarzysko byłem 

 zupełnie spokojny. 



W końcu uważam za konieczne dodać, że w tej okolicy poznałem kilka 

 miejsc zawierających pamiątki z czasów odległych i tak: we wspomnianej miejsco- 

 wości Gilwiczach znalazłem dwa stare cmentarzyska, na których znajdują przed- 

 mioty z bronzu i żelaza, oraz coś w rodzaju grodziska, a raczej ślady osady dość 

 dużej. Te miejsca zwiedzałem i zebrałem wiadomości o nich, badań jeszcze tu 

 nie prowadziłem. Na prostej linii między Gilwiczami a Wizdergami nad samą 

 Wentą pod dworem Baczajcie znalazłem wydmuch piaszczysty, a na nim szczątki 

 naczyń glinianych i wióry krzemienne, oraz kilka połamanych strzałek. Niżej 

 nad Wentą o kilka wiorst od m. Kurszan przy ujściu Ryngowy do Wenty, na 

 gruntach majątku Eyngowiany znajdują w dość znacznej ilości przedmioty bron- 

 zowe, z których obecnie posiadam jeden okaz. W Popielanach, miasteczku i stacyi 

 kolei żelaznej, miała być wydobyta znaczna ilość bronzów W czasie budowy kolei 

 libawsko-romeńskiej. W górę nad Wentą od Wizderg znane mi są następujące 

 miejscowości: na lewym brzegu Wenty szwedzka-góra pod dworem Spokojność, 

 prawdopodobnie grodzisko. Na prawym dwa cmentarzyska płaskie na gruntach 

 okolicy Tytwidyszki pod miasteczkiem Szawkiany i takież cmentarzysko oddalone 

 zaledwie wiorst parę od Tytwidyszek w okolicy Poklebaki. Te trzy cmentarzy- 

 ska częściowo badałem i znalazłem groby z ciałami niepalonemi, a przy nich ozdo- 

 by z bronzu i żelaza. Dalej jeszcze zawsze w górę rzeki spotykałem ślady czło- 

 wieka z dalekiej przeszłości w Użgańczu, Likszelach, Toluszach i Judykach, 

 zawsze na prawym brzegu Wenty. 



Dziś tylko wspominam pobieżnie o tych miejscowościach dla dopełnienia 

 wiadomości o cmentarzysku Wizderskiem, mając nadzieję, że w przyszłości będę 

 mógł i tamtę zdobycz podać do wiadomości ogółu. 



