4 



DZIAŁ V. MTSCELLANEA. 



Długosz daje nam taki ogólny opis Polski: 



„Polska kraina, obfitująca w zboże, ponętna owocami, wielością, ryb i sma- 

 cznego nabiału, słynna zwierzyną, zamożna w bydło i trzody, miodonośne pasieki, 

 stada koni i rozliczne ptastwo, bogata w żelazo i ołów, woski i masło, acz gdzie- 

 niegdzie uprawie ziemi odpowiada urodzaj bardziej wymuszony niż dobrowolny, 

 kraina lesista, a stąd obfitująca w bydło i trawy; grunt ma w wielu miejscach ja- 

 łowy i nieużyty, z przyrodzenia niepłodny, ale okryty lasami i rozmaitego rodzaju 

 drzewiną, przygodny już to na pasieki, już na pastwiska dla bydła i nigdzie nie- 

 próżnujący. Wina i oliwy kraj ten dla ostrego północnego zimna nie ma; za- 

 miast wina używa piwa, które robią z żyta, pszenicy i jęczmienia albo orkiszu. 

 Jest miejscami i ziemia tłusta, a gdzieniegdzie piaszczysta, borowa, stepowa i nie- 

 urodzajna. W sól zaś tak dalece obfituje, że jej w bałwanach więcej dobywają 

 niżeli warzą. Tęga od śniegów i lodem oślizgła, ale zdrowa dla przystępności 

 powietrza i przewiewu wiatrów. Trzęsienia ziemi, których inne kraje doznają, 

 tak, że miasta i wsie w ruinach się grzebią i góry na pował upadają, równie jak 

 i powodzie, są tu prawie nieznane, lub bardzo rzadko jak nadzwyczajne wyda- 

 rzają się zjawiska. Zboże wszelkiego rodzaju daje się przechowywać przez dłu- 

 gie lata i czasy, niepsując się bynajmniej, kiedy w sąsiednich i pogranicznych 

 Węgrzech dłużej nieco nad rok potrzymane wyradza wołki i robaczy wieje. Ma 

 też Polska i siarki kopalnie, acz niebardzo obfite i przejęte hałunem. Wód je- 

 dnak z przyrodzenia ciepłych nie wydaje." (II, 8). 



„Przy ujściu (Wisła) dzieli się na trzy odnogi. Z tych pierwsza pod Gdań- 

 skiem, druga przy wsi Ulieff 'zwana MMfg^f'(H. ab) czyli wielkiem jeziorem, a trze- 

 cia pod Elblągiem zwana Wogutem. Temi trzema bramami walna struga, za- 

 lecająca się białą wodą i zdrowym napojem, wchodzi do Sarmackiego oceanu. 

 Z ryb wydaje łososie i jesiotry (salmones et esoces), które rzadko i w znako- 

 mitych tylko trafiają się rzekach." (II, 9). 



„Woda (Narwi) czarniawa, nawet po połączeniu się z Wisłą, długo nie zmie- 

 nia przyrodzonej barwy. Tę ma osobliwość, że jej gady jadowite znieść nie. mogą; 

 widzieć to na wężach, które do tratew przyczepione spokojnie czas długi się ukry- 

 wają, jak tylko zaś do Narwi się zbliżą, natychmiast z sykiem cofają się, stroniąc 

 od jej wód, jakoby zgubnych dla siebie i od statków żeglownych pierzchają: co 

 nietylko w obcych ludziach ale i miejscowych podziwienie sprawia." (II, 12). 



DlUbnifl i iŚasreniąwa, (dopływy Wisły w krakowskiem) maj;; między 

 innemi w Polsce rzekami tę osobliwość, że wody ich ani od upałów słonecznych, 

 ani od mrozów zimowych bynajmniej się nie zmniejszają, lecz utrzymują się w je- 

 dnostajnej mierze, nietracąc nic z swej obfitości, czy grunt suchy jest, czyli zi- 

 mnem ściśnięty; one jedne ani górnych ścieków ani deszczów nie potrzebują, do- 

 statnie w swoich źródłach i obojętne tak na susze skwarne jako i na mrozy.'' (II, 13). 



„Midw$ źródło ma we wsi Moskorzewie, skąd ubiegłszy niejaką przestrzeń 

 kryje się w nory podziemne, a potem wypływa w borze wsi Dzierzkowa, należą- 

 cej do probostwa krakowskiego; ujście ma po obu stronach miasteczka i zamku 

 Nowego miasta Korczyna, blisko wsi Grotnika." (II 14). 



„Wszystkie niemal rzeki polskie, jako to: Wisła, Odra, Warta, Bug, Dniepr 

 i Dniestr, łamią i podrywają swoje brzegi; drzewa i znaczne odmuliska, niekiedy 



