J. SŁOWIKOWSKI. CHARAKTERYSTYKA WISŁY. 



193 



razy do "roku, ale ani co do czasu, ani co do siły nie występują, prawidłowo. 

 „Świętojanka" bywa czasem bardzo groźną, innych lat rzeka zaledwie z koryta 

 swego wystąpi, jak to było w roku 1892. 



Przyczyna kapryśności rzeki tkwi w niestałości i w sypkości gruntu, czyli 

 podłoża, a także w znacznej, stosunkowo do innych rzek, prędkości jej prądu i ob- 

 fitości wody podczas dość częstych wezbrań rzeki. 



W czasie powodzi letnich ruch piasku objawia się na dnie w takiej sile, że, 

 zaczerpnąwszy wody z głębi, znajdzie się w kuble '/ 7 do % piasku. 



Przy urządzeniach wodociągowych musimy się mieć na baczności w chwi- 

 lach poczynających się silniejszych wezbrań; wypada w wielu razach czerpać wodę 

 nie z nurtu rzeki, lecz z miejsc zaciszniej szych, bo jest obawa, aby piasek, wsy- 

 sany wraz z wodą, nie był powodem zatkania się rur ssących. Korek piaskowy, 

 zapychający mniej więcej 20 stóp rury, trudno przepchnąć ciśnieniem słupa wody 

 120 stóp = 3 atmosfer wysokości. Długość warszawskiej 36" rury ssącej wynosi 

 2560 stóp = 780 metrów, czyli około 3 / 4 wiorsty. 



Prędkość wody w rzece zmienia się, naturalnie, w miarę podnoszenia się jej 

 zwierciadła i gdy przy średnim stanie wynosi w naj bystrzejszej żyle, czyli w sa- 

 mym prądzie (farwater) około dwu stóp na sekundę, to podczas silnych powodzi 

 dochodzić ma do 8 stóp. Sam nieraz sprawdzałem na taflach lodowych prędko- 

 ści, dochodzące do 5 stóp. *) 



*) W roku 1862, 30 stycznia, inżynierowie: Surzycki, Falkowski, Majewski, wykony- 

 wali obserwacye na rzece Wiśle i podług sprawozdania Wł. Wilkowskiego znaleźli, że: 



przy stanie wody w Wiśle 3 stopy 6^/2' miary no wopolskiej prędkość wody na pół 

 s^opy pod powierzchnią, była: 



l'574 | średnio l;^ s ^óp na sekundę. 

 Spadek Wisły pod Warszawą, 9,3 cala na wiorstę, czyli 0,00022. 

 Średnia prędkość przjr stanie -\-2' nad zerem . . 1,8 stóp na sekundę. 



?? •>■> » 55 18 — 20 8 11 



W roku 1862, 30 stycznia, inżynier Wilkowski oznaczał prędkość wody pod lodem 

 w różnych głębokościach i znalazł, że gdy grubość lodu była 1,5 stóp, stan wody 3,5, głębo- 

 kość wody 7 stóp, 



w głębokości prędkość na sekundę 



0 0,673 



1 1,348 



2 1,418 



3 1,535 



4 1,395 



5 0,974 

 Do obserwacyj użytym był młynek Baumgartena. 



Podług badań inżyniera Słowikowskiego, wykonanych w dniu 1 kwietnia 1886 r., przy 

 stanie wody -f- 16' ponad zerem mostu Aleksandryjskiego, a mianowicie: obserwujące pojedyn- 

 cze tafle, płynące środkiem rzeki, wypadło, że prędkość na powierzchni 

 3,54 < prędkość < 4,52 stóp ang. ( 

 czyli 2,08 < prędkość < 2,38 metrów. ( na se ^ und ?- 



Pam. Fizyogr. Tom Xli. Dział L— 25 



