196 



DZIAŁ I. METEOROLOGIA I HYDROGRAFIA. 



Płynąca piana, czyli tak zwana „śmietana", jest juz następstwem powodzi; 

 płynie ona najobficiej wtenczas, gdy nadchodzi szczyt, czyli wierzch wody, to jest, 

 gdy nadchodzi najwyższa fala w danej powodzi. Kolor piany, naprzód się poja- 

 wiający, jest biały, przechodzi stopniowo w coraz źóltszy od przypiekania słońca 

 i zabrudzania się. 



Wprawne oko flisaków potrafi uchwycić pierwsze fale nastąpić mającej po- 

 wodzi. Po wierzchu wody ukazują się wtedy tu i owdzie, jakby plamy, błonki, 

 kożuszki, pochodzące zapewne z uniesionych, z wierzchowin ław piaszczystych, dro- 

 bnych pyłków, lub tworów organicznych. Jest to niejako pleśń, oderwana przez 

 podnoszącą się wodę od swych łożysk. 



Niektóre powodzie można na tydzień czasu przedtem przewidzieć. Jeżeli 

 przez kilka dni trwa pora dżdżysta i panuje wiatr północno-zachodni, czyli jeśli 

 nastąpi peryod tak zwanej „morki", to jest wiatru wilgotnego od strony morza, 

 to w Karpatach i Tatrach są silne opady i następuje zazwyczaj powódź. 



Wisła najwięcej szkód zrządza podczas zatorów. W zeszłej (z 1891/92 r.) 

 zimie słyszeliśmy o zatorach w dolinie Skotnickiej pod Sandomierzem; mieliśmy 

 także jednocześnie zator powyżej Warszawy pod Zeżnem. 



Nie badałem szczegółowo tych zjawisk i nie wiem, czy zachodzi tu pewna 

 prawidłowość i peryodyczność, zależna od miejscowości, wysokości wody w chwili 

 puszczania lodów i innych jeszcze przyczyn. 



Uderza mnie z moich badań ten fakt, że przed każdym peryodem zamarza- 

 nia rzeki poziom wody gwałtownie, nawet na stopę, zawsze się obniża. Zachodzi 

 pytanie, czy w tej epoce nie wytwarzają się już przyczyny, powodujące na wiosnę 

 zatory? W chwili zamarzania rzeki koryto, jak lud mówi, w wielu miejscach się 

 „zatyka", to jest pobrzeża obmarzają, po ławach piaszczystych gromadzi się co- 

 raz większa ilość śnieżycy, koryto coraz bardziej się zwęża, a może i chwilowo 

 zapycha. To wszystko wpływa na nieprawidłowy bieg wody, na zmniejszenie się 

 prędkości powyżej zatykających się miejsc. W takim stanie w rzece wytwarzają 

 się chwilowe progi (zawały) i powstają działy; wyższy dział zatrzymuje wodę, 

 przynależną w normalnych warunkach działowi niższemu, a to znów powoduje 

 miejscowe zalewy. W innych za to działach występuje nienaturalny, niesłychanie 

 nizki stan wody. Może się wtedy zdarzyć, co już sam obserwowałem, że woda 

 w ciągu paru dni trzyma się tak nizko. jak się to nie zdarza w czasie najsuch- 

 szego lata przy najniższym stanie wody. W wykazach Kolberga zanotowano nie- 

 raz poziom wody niżej zera, a nawet niesłychane obniżenie, dochodzące do 13 cali 

 poniżej tego poziomu. 



Stan taki anormalny trwa najwyżej 2 do 3 dni. Przez ten czas woda miała 

 możność powyźłabiania sobie koryt po przez chwilowe przeszkody; poziomy wra- 

 cają do normalnych, zależnych od spadku rzeki i również szybko następuje tak 

 zwana „zwrotka", to jest nadpływa woda, poprzednio zatrzymywana. 



Dla Warszawy, a właściwie dla smoka wodociągowego, byłoby rzeczą obo- 

 jętną, gdyby „zapychania" powstawały w dole, to jest poniżej Warszawy; w rze- 

 czywistości jednak tworzą się one zazwyczaj powyżej, czyli w górze rzeki. 



