J. SŁOWIKOWSKI. CHARAKTERYSTYKA WISŁY. 



197 



Zamarzanie rzeki i uwolnienie się jej ze skorupy lodowej może się w ciągu 

 zimy zdarzać raz, dwa, a nawet trzy razy. Bywały lata, w których rzeka sta- 

 wała dopiero w drugiej połowie lutego. 



Przy nizkim stanie wody, a tern samem przy powolnym biegu rzeka po- 

 kryć się może lodem już przy 9-cio stopniowym, kilka dni trwającym mrozie, co 

 miało miejsce w zimie roku 1892/93. Gdy stan wody jest średni, od 2 do 3 stóp 

 ponad zerem lokalnem, to rzeka zamarza dopiero, gdy kilka dni z rzędu silne 

 (15°) mrozy trwać będą. 



Zjawisko puszczania lodów jest wspaniale i warte widzenia. 



"Na kilka dni przedtem woda stopniowo, łagodnie się wznosi. Lód pod 

 działaniem promieni słońca i padających deszczów kruszeje, pęka i łamie się? 

 aź nareszcie pod wpływem wzmagającej się prędkości naraz zrywa się pokrywa 

 lodowa do biegu. Chwilę taką rzadko można przewidzieć. Nieraz z rana prze- 

 chodziłem z dozorcami po pół wiorsty po lodzię, który po paru godzinach już 

 wędrował do Gdańska. 



Skoro lody ruszą, rozlega się trzask, szum, pluskanie i zauważyć można, 

 jak tafle, gnane prądem wody, ocierają się o siebie, zanurzają, stają na sztorc, 

 wyskakują jedna ponad drugą. "Wegnane w miejsca płytsze, zatrzymują się nie- 

 raz i, stając się przeszkodą jedna dla drugiej, zbijają się wkrótce w jednę masę 

 lodową, której pojedyńcze kawałki w najrozmaitszy sposób są na siebie nałożone 

 i natłoczone. Obserwator ma rzeczywiście przed sobą zamki lodowe z naj fanta- 

 styczniej szemi kształtami i wieżyczkami, a z brylantowym odbłyskiem. 



Jeżeli koryto rzeki wije się prawidłowo, jest obszernem i dość szerokiem, 

 a przytem jeżeli lody, przybywające z góry, mogą być przez prąd wody, lub siłę 

 wiatru unoszone na pobrzeźa, to koryto jest wolnem od zatorów, ale za to po- 

 wstaje wtedy, na jednem lub obu p obrzeż ach, wał lodowy, to jest zbita masa 

 piętrzących się tafli, dosięgająca dna, a stercząca na kilka stóp ponad wodą. Ta- 

 kie samorodne morza lodowe (mer de glace) można obserwować corocznie w oko- 

 licach Siekierek, a także powyżej i poniżej smoka wodociągowego. Wały takie 

 lodowe nadbrzeżne ciągną się niekiedy na wiele kilometrów, a wszerz bywają też 

 bardzo obszerne. 



Często na środku rzeki, na wysokich piaszczystych ławach, powstają najfan- 

 tastyczniejsze, odosobnione góry lodowe. Poziom rzeki musi się znacznie podnieść, 

 a słońce dobrze przygrzać, zanim się takie zwały lodowe ruszą z miejsca. 



Jeżeli koryto rzeki jest nieprawidłowe, jeżeli kierunek brzegów, a tern sa- 

 mem i prąciu jest esowaty, a co gorsza, jeżeli w skutek martwych odnóg, lub 

 ław piaszczystych prąd główny raptownie zmienia kierunek, lub rozdzieja się na 

 pomniejsze, to w samem korycie rzeki tafle, napierane jedna przez drugą, mogą 

 się pozarywać w ziemię, a będąc natychmiast wgniatane, przytłaczane przez nad- 

 pływające inne tafle, mogą wytworzyć poprzeczny wal w samej rzece i literalnie 

 mogą chwilowo zatamować odpływ wody. Taki poprzeczny zwał lodowy w krótkim 



