198 



DZIAŁ I. METEOROLOGIA I HYDROGRAFIA. 



przeciągu czasu narasta wszerz, wzdłuż i na wysokość, a ciągnąć się może na 

 kilka, nawet kilkanaście wiorst w górę rzeki. 



To są właśnie owe groźne zatory, powodujące gwałtowne, niespodziewane, 

 miejscowe zalewy, a które mogą być przyczyną wyżłobienia nowego nawet ko- 

 ryta rzeki. 



Walka jest jeszcze możliwą, gdy w samych początkach zatoru siła dyna- 

 mitu szczęśliwie użytą zostanie; inaczej trzeba wyczekiwać tak silnego przyboru, 

 aby zator sam się rozluźnił. 



O klęskach z zatorów słyszymy rok rocznie; dość będzie tu przypomnieć, że 

 w roku 1855 poniosło śmierć 102 osoby, że 126 wsi było zalanych, tysiące do- 

 mostw zniesionych lub uszkodzonych, nielicząc strat w dobytku. 



Powodzie nieznaczne są dobrodziejstwem, ale powodzie zatorowe zniszczyć 

 są w stanie trud kilku pokoleń. Grleba urodzajna jest wyoraną i uniesioną, a na- 

 tomiast pozostanie martwica, lub warstwa piasku na ziemi pszennej, albo na buj- 

 nych przedtem łąkach, 



Po przejściu lodów, poziom wody zawsze jeszcze się na parę stóp podnosi. 

 Niebezpieczeństwo ogólne znikło co do zatorów, a powódź sama nie ^est już gro- 

 źna, a przynajmniej nietyJe, ile „Świętojanka" i późniejsze jesienne powodzie. 



Pod "Warszawą, po spłynięciu lodów korytem, trzeba się jeszcze mieć na 

 baczności. W miarę podnoszenia się poziomu wody i zatapiania coraz większych 

 obszarów, już przy 16 stopach wody wszystkie łąki, począwszy od zakładu wodo- 

 ciągowego aż ku Wilanowowi, znajdują się pod wodą. Grłówny prąd rzeki nie 

 trzyma się już koryta, wyprostowywa się i kieruje w wielu miejscach poprzez 

 łąki. Istnieją w blizkości powyżej Warszawy na lewym brzegu rzeki tak zwane 

 jeziora, a raczej stawy: Siekierkowskie, Czerniakowskie, Wilanowskie, jeziorko Au- 

 gustówka i t. d. Otóż, póki niema łączności między temi zbiornikami a Wisłą, 

 tafle lodowe stawów trzymają się miejsca, ale jeżeli woda z rzeki wedrze się do 

 tych zbiorników, tafle w całości zostaną przez prąd uniesione i stanowią poważne 

 niebezpieczeństwo dla przybrzeżnych domostw. 



Proszę sobie wyobrazić taflę lodową, wielkości placu Saskiego, płynącą z pe- 

 wną, choćby parucalową prędkością. Nasyp ziemny kraje taka tafla, jakby nożem, 

 największe nasze rury wodociągowe 36" (wagi 4680 funtów) pcha na kilkanaście 

 sążni i zarywa w ziemię. W roku 1892 tafla przekrajała na pół dom drewniany 

 przy ulicy Solec, w którym na facyatce mieszkańcy nocowali. Parkany łamią się, 

 naturalnie, jak zapałki. 



Mówiąc o Wiśle, niepodobna nie zwrócić uwagi na dziwny przepływ tej 

 rzeki w granicach Prus. Koryto rozdziela się tam na coraz więcej ramion, a głó- 

 wne ujścia są oddalone od siebie na setki mil. Delta Nilowa występuje tu nie- 

 raz i to w wydatnych formach. 



Dolny bieg Wisły posiada ciekawą historyą i wiele budzi interesu pod wzglę- 

 dem technicznym. Dziś zaznaczę tylko, źe w 1840 roku powstało nowe ujście do 

 morza i że Gdańsk, owo miejsce zbytu naszych produktów rolnych, osiadł na pia- 



