J. SŁOWIKOWSKI, CHARAKTERYSTYKA WISŁY, 



199 



sku, leży już bowiem zdała przy martwem ramieniu rzeki. Nie powinienem ukry- 

 wać, że Warszawie groziło coś podobnego przez długi przeciąg czasu. 



W pracy inżyniera Lierau, wydanej w roku 1892 pod tytułem: „Der Dli- 

 nendurchbruch der Weischel bei Neufahr im Jalire 1840", znajdujemy poucza- 

 jące dane, tyczące się gwałtownych zmian w konfiguracyi miejscowości, gdzie po- 

 wstało nowe ujście rzeki. W ciągu 50 lat ostatnich okolica ta zmieniła się nie- 

 dopoznania. Dość powiedzieć, że w morzu przy ujściu rzeki potworzyły się wyspy 

 piaszczyste, obszerne, już ponazywane, do których zawijają okręty. W roku 1840 

 rzeka utorowała sobie jedno obszerne ujście, ale już następnych lat ujście to co- 

 raz więcej zaczęło się zamulać, rozwidlać i zamiast jednego, powstały dwa, trzy, 

 cztery ujścia, a byłoby ich i więcej, gdyby kosztownemi, a wciąż prowadzonemi 

 robotami nie starano się utrzymać w karbach jednego głównego koryta do od- 

 pływu wód. 



O ilości materyału, wprowadzanego do morza przez Wisłę, możemy powziąć 

 wyobrażenie choćby z tego, że w pasie półkolistym o promieniu trzech wiorst głę- 

 bokości morskie 10-cio metrowe są już zaniesione piaskiem, że wyspy zaczynają 

 się już tworzyć w pasie cztero-wiorstowym, że wyspy z przed 20-stu lat, jak: 

 Messina, Ostliche Haken, Westliche Hake a, Magistrats Insel, stanowią już stały 

 ląd, złączony z macierzystem pobrzeżem, że pomimo ciągłego bagrowania niemo- 

 żna utrzymać dostatecznej głębokości w paszczy ujścia, że roboty faszynowe wy- 

 sunięto już po obu brzegach rzeki na dwie wiorsty w granice morza. Istnieje 

 ciągła obawa zatorów w samem ujściu i inży^ierya co wiosna truchleje o swe 

 roboty. W roku 1886 zator lodowy zapchał g25wne ujście i lody werźnęły się 

 w martwe koryto gdańskie, niszcząc po drodze wszystko, co napotkały. Już 

 1400000 marek wydano wyłącznie na tamy ochronne tuż przy ujściu, a jeszcze 

 cel nieosięgnięty. 



Nie mamy jednak potrzeby sięgać aż do morza, aby przekonać się o usta- 

 wicznej, raz niszczącej,' drugi raz produkcyjnej pracy Wisły. W oczach naszych 

 tuż pod Warszawą odbywa się ta praca, a rezultaty jej są zadziwiające. Przed 

 laty dziesięciu w okolicach ulicy Czerniakowskiej szerokość Wisły była przeszło 

 3 / 4 wiorsty, krzywizna i główny prąd wody dotykały do lewego brzegu. Naraz, 

 po gwałtownej powodzi w roku 1884, nurt przerzucił się na prawy brzeg do Sa- 

 skiej Kępy i byłby tam dłuższy czas pozostał, gdyby temu nie zapobieźono. Dziś 

 szerokość rzeki w temźe miejscu jest tylko 160 sażenów, to jest l / 3 wiorsty, nurt 

 zwrócono znów na lewy brzeg, a cały pas pół-wiorstowej szerokości, ciągnący się 

 wzdłuż na kilka wiorst, a który przed ośmiu laty był korytem rzeki, dziś jest 

 kompletnie zasypany, złączony z pobrzeżem, wzniesiony na poziom łąk okolicznych. 

 Wszystko to zawdzięczamy pracy rzeki. Umie ona niszczyć, ale umie i wyna- 

 gradzać. 



Starsi wiekiem pamiętają wyspę nawprost Tamki, nazwaną Monte-Christo; 

 dziś jej niema, ale niema także i tamy faszynowej Kolberga, zbudowanej w celu jej 

 usunięcia. 



