200 



DZIAŁ I. METEOROLOGIA. I HYDROGRAFIA. 



Powyższa ogólna charakterystyka naszej rzeki powinna służyć za dowód, że 

 bądź to regulacya, bądź to nspławnienie „królowej rzek naszych", przedstawia 

 pod względem technicznym niezwyczajne i na innych rzekach nienapotykane tru- 

 dności. 



Najgenialniejsze pomysły i najkosztowniejsze budowle nie przyniosą pożytku, 

 jeżeli nie będą zastosowane do warunków miejscowych i jeżeli, mając do czynienia 

 z tak niesfornym żywiołem, tego, co jest już w rzece wykonanem, nie będziemy 

 z całą pieczołowitością i znajomością rzeczy podtrzymywali i zawczasu na- 

 prawiali. 



Przykład robót, systematycznie a starannie prowadzonych, spotykamy wła- 

 śnie teraz pod Warszawą. Wywołane, a raczej przyśpieszone one zostały w sku- 

 tek spraw wodociągowych i kwestyi smoka. Roboty regulacyjne rozpoczęto od 

 Wilanowa i, prowadząc je w dół rzeki, doprowadzono prawie do mostu Aleksan- 

 dryjskiego. Dziś idzie o utrwalenie i o konserwowanie robót wykonanych. 



Wróćmy jednak do dalszej charakterystyki. 



Nie mogę pominąć drobnych napozór przyczyn, które, działając ustawicznie, 

 wywołują znaczne zmiany i nieporządki w korycie rzeki. 



Niewielka gałąź, skoro utknie w jakiemś miejscu w korycie rzeki, powoduje 

 zatrzymywanie się piasku, a z biegiem czasu utworzyć może ławę piaszczystą, 

 a nawet i wyspę. 



Zmiany głębokości w korycie rzeki są bardzo znaczne; nieraz juz zauważono, 

 a to się także przytrafiło w miejscowości, gdzie smok był zakładanym, że tam, 

 gdzie w jesieni była ława piaszczysta, wystająca na 8 stóp ponad zero, utworzyła 

 się w następnym roku obszerna jama, której dno leżało na 20 stóp poniżej zera, 

 a więc rzeka przeszło 4 sążnie piasku wymyła i uniosła. Gdy rzeka podczas przy- 

 borów zaczyna pracować, to w korycie jej powstają wiry, a ten ruch obrotowy 

 wody, działając jak świder, wyżłabia rzeczywiście dziury (jamy) w dnie rzeki. 

 Sondując takie miejscowości i narysowawszy profil, czyli przekrój dna, zauważymy, 

 że spód rzeki nie jest równy, owszem falisty, że za doliną idzie góra, za górą 

 dolina w odstępach bardzo nieznacznych, a to wszystko co chwila się zmienia. 



Kąpiele w Wiśle nie należą przeto do bezpiecznych; można przejść kawał 

 rzeki, mając wodę po kolana, ale tuż, niespodzianie, spotyka się miejsca, gdzie 

 cały człowiek się schowa. Najniebezpieczniejsze pod tym względem są kąpiele po 

 powodziach, a to dla tego, że prąd wody, czyli żyła największej prędkości, nie 

 trzyma się koryta rzeki, owszem, zbacza często na zewnątrz i wywołuje naj gwał- 

 towniejsze zmiany w pobrzeźach i miejscach płytkich. 



Po powodzi prąd zwolna skierowywa się do naturalnego miejsca, ale trzeba 

 przynajmniej tygodnia czasu, aby powytwarzane jamy zwolna się piaskiem napeł- 

 niły, a koryto wyrównało. 



Wykonywaj ąc w roku 1889 (14 maja) roboty nurkowe w Wiśle przy ujściu 

 Narwi (pod Modlinem), zdumiony byłem nierównością dna rzeki. Brózda obok 



