J. SŁOWIKOWSKI. CHAKAKTKKTSrTKA WISŁY. 



201 



góry, fałda przy fałdzie, jamy ze stromemi ścianami, prawdziwe studnie, płytkie 

 miejsce obok kilkosążniowej głębokości. Jest to wszystko praca wirów, działają- 

 cycb na materyał różnej spójności. 



Bardziej rażące fakty przytoczę z robót, wykonywanych w korycie. Zapewne 

 wiadomem jest, że linia rur ssących musiała być przedłużoną na pół wiorsty i że 

 w piaskach rzeki, w znacznej głębokości, trzeba było układać główny przewód 

 rurowy. W tym celu zabijane były szpuntpale dla wytworzenia długiej skrzyni 

 drewnianej, na dnie której rury miały być ułożone i przymocowane. Z wnętrza 

 skrzyni należało usuwać ziemię i piasek i dokopywać się do wymaganej głęboko- 

 ści. Otóż zdarzało się często, że robotnik niespodzianie zapadał się w masę błot- 

 nistą, a bywały i takie wypadki, że jeden drugiemu w dole, a tym znów robot- 

 nicy z góry, podając liny, przychodzić musieli z pomocą, bo na raz cały dół na 

 parę stóp zapełniał się tak zwaną „źygawką", czyli „żygawicą". Nie należy tych 

 zjawisk mięszać z podobnemi zjawiskami na lądzie. Tu ma się do czynienia 

 z gruntem płynącym, mazistym, przesiąkniętym wilgocią, tam, w rzece, w środo- 

 wisku piaskowem, ni stąd, ni zowąd, pojawiają się gniazda, a raczej małe wul- 

 kany błotniste. Przypuszczam, że w takich miejscach musiał być zgromadzony 

 materyał drzewny, który z czasem zmurszał i został zastąpiony przez mułek 

 wiślany. 



Nawigacya na Wiśle nawet przy średnim stanie wody jest utrudnioną. Po- 

 trzeba doświadczenia i bardzo wprawnego oka, aby zawczasu przewidzieć prze- 

 szkodę i umieć kierować statkiem. 



Sternik musi ciągle zmieniać położenie steru, aby utrzymać statek na eso- 

 watej, wężowej linii głównego prądu. W wielu miejscach nurt zmienia gwałto- 

 wnie swój kierunek, w innych cała rzeka wtłoczona jest w wązkie, zaledwie na 

 50 sążni szerokie koryto, a za to gdzieindziej rozlewa się szeroko, traci prąd, 

 wyłania mielizny. 



Łatwiej się sternikowi oryentować, gdy się woda bałwani, aniżeli, gdy jest 

 spokojną. Ciemniejszy odcień odznacza głębsze miejsca, a „przesiewanie się" wo- 

 dy, to jest lekkie fałdowanie się zwierciadła, jest oznaką mielizn. 



Mówiliśmy już o pewnych wspólnych cechach Wisły i Nilu; mamy i swoję 

 Saharę w miniaturze, a upodobniają ją liczne ławy piaszczyste. Jeżeli w dzień 

 upalny, wietrzny, brodzić będziemy po piaskach, wiślanych, możemy mieć przed- 

 smak tego, co się w pustyni dzieje. Powietrze jest przepojone lotnym piaskiem, 

 kurzawa nie do zniesienia, upał piekący, światło migocące, jaskrawe. Oko, organy 

 oddechowe, wszystkie nerwy w naprężeniu. Nieraz obserwowałem zjawiska mira- 

 żu. Bałwanienie się powietrza ponad rozpaloną, piaszczystą powierzchnią jest tak 

 znaczne, że trudno przez tę warstwę rozeznać kontury bliższych nawet przedmio- 

 tów. Dla badacza form geometrycznych fantastyczne odsepy piasku przedstawiają 

 wiele interesu; tu także najlepiej odbywać studya, tyczące się przenoszenia mas 

 lotnych siłą wiatru. A jest w tym względzie wiele ciekawych szczegółów, które 

 tu jednak pominąć muszę. 



Paru. F^jogr. Tom XII Dział I. - 26 



