J. SŁOWIKOWSKI. CHARAKTERYSTYKA WISŁY. 



203 



Taki stan rzeki charakteryzuje się tern, że na jej powierzchni i przy jej 

 brzegach, a szczególniej w miejscach zacisznych, powstają naraz w ogromnej ilo- 

 ści igły lodu, które, unoszone przez prąd wody, zagłębiają się pod powierzchnię, 

 gdy tymczasem na obnażonem zwierciadle wody powstają coraz nowe ilości igieł 

 lodowych. 



Z czasem ilość ich tak się pomnaża, że zdaje się, jakoby rzeką nie „płynęła 

 woda, lecz jakaś masa gąbczasta, ciastowata, z wody, mułu i drobnych kryształ- 

 ków lodu złożona. 



Na oznaczenie takiego stanu rzeki istnieje ludowe wyrażenie: „śnieżyca pły- 

 nie, tłuka, lepa płynie, wreszcie śreź (śryż, szryz) płynie". 



Mniej znane, a niemniej ciekawe zjawiska zaobserwować się dadzą w peryo- 

 dzie zamarzania rzek. Są to zjawiska, tyczące się tworzenia się lodu na dnie 

 rzeki pod wodą (Grundeis). 



Niektórzy badacze utrzymują, że skorupa lodowa może się tworzyć na dnie 

 tylko w wodzie bieżącej, nigdy w wodzie stojącej, że taka skorupa tylko w wodzie 

 czystej, klarownej, powstać może, a nigdy w wodzie mętnej; utrzymują także, że 

 tylko w pewnych granicach głębokości kożuch lodowy na dnie ujawnić się może. 



Ponieważ tego rodzaju zjawiska nieczęsto się trafiają, to nic dziwnego, że 

 rzadko kto miał możność i sposobność ich badania; ktoby chciał bliżej się z niemi 

 zapoznać, powinienby się udać w okolice górzyste i badać podczas silnych mro- 

 zów w dzień pogodny i jasny dno potoków górskich. Wtedy z łatwością zaobser- 

 wuje, że kamienie (głazy), żwir na dnie, pokryte są tu i owdzie, jakby szkliwem 

 lub lukrem, warstwą lodową, która nie jest wcale gładką, owszem, chropowatą, 

 z mnóstwa igiełek lodowych wytworzoną. 



Taki kożuch lodowy może być różnej grubości, dochodzącej nawet do 20 cen- 

 tymetrów (8 cali), a jeśli silne mrozy wciąż trwają przy pięknej pogodzie, skorupa 

 lodowa wzmaga się wszerz i na grubość i często narasta tak znacznie, że na dnie 

 strumienia górskiego powstają progi lodowe, utrudniające przepływ wody, co się 

 staje nawet powodem występowania rzeczki z naturalnych brzegów i miejscowych 

 powodzi. 



Z tego rodzaju zjawiskami otrzaskani są w górskich okolicach młynarze^ 

 tracze przy tartakach i spławiający drzewo. 



"W tej rażącej formie zamarzanie dna rzeki nie objawia się w równinach 

 i nizinach, niemniej jednak na mniejszą skalę powtarza się coś podobnego. 



Wielu zwiedzających daleki wschód komunikowało mi, że niektóre rzeki sy- 

 beryjskie w pewnych miejscach przy najsilniejszych mrozach nie zamarzają. In- 

 żynier A. Stukenberg, który długi przeciąg czasu poświęcił badaniu rzek azya- 

 tyckich, w dziele swojem „O urządzaniu wodociągów" z roku 1878 przytacza do- 

 słownie co następuje: 



„Skorupa lodowa na powierzchni rzek i jezior tworzy się zazwyczaj wsku- 

 tek grubienia lodu, powstającego na powierzchni wody. Ten sposób tworzenia się 

 lodu obserwować można na wszystkich rzekach Rossyi europejskiej, ale dla rzek 

 syberyjskich są pod tym względem wyjątki. Angara, wypływająca z jeziora Baj- 

 kału, w dolnej swej części posiada bardzo wielką prędkość, a temperatura wody 

 nawet latem nie dochodzi do 8° E. 



