204 DZIAŁ I. METEOROLOGIA I HYDROGRAFIA. 



„W czasie silnych mrozów rzeka pokrywa się lodem w taki sposób, że lód 

 tworzy się naprzód na dnie rzeki, wypływa następnie na wierzch i gdy nagroma- 

 dzi się dostateczna ilość brył lodowych, odrywających się z dna rzeki, zlepiają 

 się one i wytwarzają na powierzchni rzeki warstwę lodową nierówną, nastroszoną, 

 chropowatą". 



■Muszę od siebie dodaó, źe inżynier Stukenberg znał zjawiska nieodmarza- 

 jącego nigdy gruntu w pewnej głębokości (zmarzlina), ale wcale nie upatruje 

 w tern przyczyny dziwnego objawu zamarzania rzek syberyjskich. 



Zanim przed stawię opis zjawisk, zaobserwowanych na rzece Wiśle pod War- 

 szawą, zaznaczę w tern miejscu, źe często w marcu, gdy rzeka uwolniła się już 

 od lodów i temperatura wody wzrastać zaczęła, z różnych, nawet głębokich 

 miejsc rzeki wynurzają się gwałtownie oddzielne kawały gąbczastej, lodowej 

 masy, które dna rzeki przez dłuższy czas trzymać się musiały. Możnaby tu 

 postawić sobie pytanie: czy to możebne, aby lód, który jest o l / lQ lżejszy, aniżeli 

 woda, mógł się tworzyć na dnie rzeki i dłuższy czas trzymać się tegoż dna? 



Na pytanie to nauka nie podaje nam dziś jeszcze wystarczającej odpowie- 

 dzi, tworzenie się jednak skorupy lodowej na dnie rzeki nie ulega już zaprze- 

 czeniu. 



Tysiące już razy zaobserwowano, że do brył lodowych, wypływających z dna, 

 bardzo często poprzylepiane są drobne kamyki, żwir, piasek, nawet kamienie wiel- 

 kości pięści, które wraz z lodem wyniesione zostały z dna rzeki na jej powierz- 

 chnię. To wszystko dowodzi, że lód do dna rzeki silnie przywiera, czyli spaja się 

 z przedmiotami, skoro je nawet unosić może. 



Ponieważ omawiane powyżej zjawiska mają doniosłe znaczenie dla urządzeń 

 wodociągowych, przytoczę niektóre fakty, zaobserwowane w ciągu ostatnich sześciu 

 lat na stacyi pomp nowych wodociągów warszawskich. 



Przedewszystkiem zaznaczę, że, jak tablica graficzna poucza, temperatura 

 wody wiślanej po kilkodniowych, kilkunastostopniowych mrozach może w całej ma- 

 sie obniżyć się prawie do zera. Codziennie obserwujemy temperaturę wody wiśla- 

 nej w budynku machin, a mianowicie tej warstwy wody, która leży na poziomie 

 smoka. 



Temperatura wody stopniowo ku zimie obniża się, ale nie zatrzymuje się na 



C, owszem, obniżanie postępuje i dalej prawidłowo, ale potem całemi tygo- 

 dniami pozostaje w granicach »/ 2 do 1° R. 



Gdy temperatura wody od >/ a ° zacznie się jeszcze bardziej obniżać i gdy 

 dojdzie do 7 4 °, można z góry przewidzieć, że bieg maszyn wodociągowych będzie 

 nieprawidłowy w skutek nastania krytycznej chwili w rzece, to jest w skutek two- 

 rzenia się igieł lodowych. 



Temperatura wody w rzece jest prawdopodobnie bardzo błizką zera, czego 

 niemoźna było dotąd sprawdzić. Obserwacye termom etryczne wykonywają się, 

 jak wspomniałem, w budynku maszyn na wodzie, która przez rury, ułożone w ziemi 

 na długości 3 / 4 wiorsty, wciągniętą została. 



Skonstatowano wielokrotnie fakt, źe tworzenie się igieł lodowych (które sta- 

 nowią osnowę śnieżycy, lepy, czyli tłoki), występuje energicznie po godzinie 4-tej 

 po południu, to jest po zachodzie słońca, 



