J. SŁOWIKOWSKf. CHARAKTERYSTYKA WISŁY. 205 



Gdy nadejdzie chwila krystalizacyi wody, to do smoka przez jego centyme- 

 trowe otworki dostaje się wraz z wodą mnóstwo igieł lodowych, które następnie, 

 pod wpływem siły ssania, przechodzą do wentylów i pod tłoki pomp. 



Jakiś czas maszyny w biegu utrzymać można, ale wtedy ruch ich jest nie- 

 prawidłowy, ssanie bowiem jest utrudnione w skutek zapychania się otworków 

 smoka. 



Póki igły lodowe tworzą się w niewielkiej ilości i nie w zbitej masie, woda 

 wraz z igłami może swobodnie przechodzić przez składowe części pomp. Zdarzało 

 się jednak, źe ilość igieł lodowych, a nawet słupków pewnej grubości, była tak 

 znaczna, że literalnie wszystkie części składowe pomp były tą masą lodową za- 

 pchane, a ruchy wentylów były już niemożliwe. Całemi koszami usuwać musiano 

 z pod tłoków pomp i z pod wentyli lód, jaki się tam nagromadził w skutek for- 

 sownego ssania. 



Fakty, wyżej wymienione, powstawały w skutek tworzenia się igieł lodowych 

 w wodzie rzecznej, gdy temperatura jej obniżyła się, ale może niezupełnie je- 

 - szcze do temperatury zero. 



Tworzenie się lodu na dnie rzeki wywołuje inne objawy w biegu maszyn. 

 Jeżeli nastaną silne mrozy i dnie pogodne, to zwykle po zachodzie słońca 

 w ciągu kilkunastu minut naraz zasklepiają się prawie wszystkie otw 7 orki (a jest 

 ich przeszło 3000) smoka i naturalnie woda przez taki kożuch lodowy do rur do- 

 stać się nie może. 



Czuły wakumetr, umieszczony na rurach ssących, wskazuje, że w pewnych 

 clrwilach cała powierzchnia smoka pokrywa się warstwą lodową, jakby szkliwem 

 lub lukrem, że tylko przez nieznaczną ilość otworków woda z ogromną siłą do 

 rur wciąganą bywa tak forsownie, że gdy na smoku jest 10 stóp wody, a więc 

 kiedy siła ssania powinnaby być żadna, wakumetr wskazuje, że ta siła wzrasta 

 do a nawet do 3 A atmosfery. Wychodzi to na to samo, jakby nam kto nie- 

 spodzianie zasłonił otwory płótnem gumowem i polecił ssać. Następstwem tego 

 wszystkiego musi być rwanie się żyły wodnej w rurach, tworzenie się worków po- 

 wietrznych i próżni, co znów powoduje: nieprawidłową grę wentylów, silne i gwał- 

 towne ich uderzenia, wstrząśnienia i, przy braku nadzoru i przytomności maszy- 

 nisty, szalony bieg maszyn. 



Obserwując wakumetr rur ssących, najlepiej zbadać można, jaki wpływ wy- 

 wiera na ssanie tworzenie się igieł lodowych w masie wody, oziębionej do zera, 

 a jaki tworzenie &ię skorupy lodowej na powierzchni smoka, to jest, gdy nastąpi 

 chwila tworzenia się lodu na dnie rzeki. Są to, jak powiedziałem, dwa różne zja- 

 wiska i jeżeli w pierwszym razie, przy tworzeniu się igieł lodowych, wakumetr 

 wskazuje nieznaczne a zmienne wahania, to przy tworzeniu się skorupy lodowej 

 wakumetr wciąż się podnosi i zaznacza coraz bardziej utrudnione ssanie. 



W pierwszym razie, w przypadku igieł, możnaby maszyny (zachowując pe- 

 wne ostrożności) utrzymywać w ciągłym biegu i, gdyby nie zachodziła obawa 

 zbytniego nagromadzenia się igieł i słupków lodowych w różnych zakątkach ma- 

 szyneryi, możnaby, mówię, całemi godzinami przesyłać wodę o bardzo nizkiej tem- 

 peraturze, posiadającą w swej masie zlodowaciałe elementy wody. 



