206 DZIAŁ I. METEOROLOGIA I HYDROGRAFIA. 



Inaczej się rzecz przedstawia w chwilach tworzenia się skorupy lodowej na 

 dnie rzeki. Powierzchnia smoka chwilowo, bo rzeczywiście w ciągu kilkunastu 

 minut odrazu podnosi się z normalnego stanu na wysokość pół atmosfery ssania, 

 a podniosłaby się i wyżej, gdyby zaryzykowano przy silnych wstrząśnieniach utrzy- 

 mać maszyny w biegu. 



Mylnem jest mniemanie, jakoby skorupa lodowa tworzyć się tylko mogła na 

 żelazie, głazach i innych dobrych przewodnikach ciepła. 



W ciągu sześciu lat rokrocznie przekonać się mogłem, że, gdy nadejdzie 

 faza zamarzania wody na dnie rzeki, powłoką lodową pokrywają się nietylko że- 

 lazo, kamienie, ale i beton, drzewo ścianek szpuntpalowych, chrust faszynowy. 



Łańcuch, na którym zawieszamy pływak drewniany, tak obmarza na dnie 

 rzeki, że lód na kilka cali naokoło go oblega; pływak drewniany także jest szkli- 

 wem pokryty. Gałązki chrustu, wyjęte w takich chwilach z dna rzeki, pokryte są 

 igiełkami lodu i wyglądają tak, jak drzewa, pokrywające się niekiedy w porze zi- 

 mowej sadzią. 



Gdy takie tworzenie się skorupy lodowej zacznie się, na dnie rzeki narasta- 

 nie kryształków lodowych odbywa się bardzo prędko. W ciągu doby w wielu 

 miejscach dna rzeki tworzy się warstwa miękkiej, gąbczastej, nakształt mchu, 

 masy lodowej, której grubość, jak zaobserwowałem, do dwu i więcej stóp docho- 

 dzić może. Taki kożuch lodowy trzyma się dość silnie dna i przedmiotów i mo- 

 żna go kawałami oddzielać, krajać zapuszczonem wiosłem. Gdy temperatura po- 

 wietrza powiększy się, z nastaniem odwilży, lub dni pochmurnych, taki kożuch 

 z łatwością odstaje od dna za najlżejszem poruszeniem wiosła, a często odrywa 

 się samowolnie i wypływa kawałami, które miejscowy lud zazwyczaj „sowami" 

 nazywa. 



Gdybyśmy szkliwo lodowe, tworzące się na przedmiotach, resp. na smoku, ob- 

 łupywali środkami mechanicznemi, możnaby ułatwiać dostęp wody do rur ssących, 

 taka jednak robota niezawsze doprowadza do celu. 



Można odwrotnem ciśnieniem, lub obłupywaniem, uwalniać smok od skorupy 

 lodowej, ale po puszczeniu maszyny już w ciągu pół godziny narośnie nowa sko- 

 rupa i znów operacyą oczyszczania ponawiać należy. 



Zdarzało się, że w ciągu nocy kilkakrotnie używane było odwrotne ciśnienie, 

 a pomimo to maszyna przez smok główny wody otrzymywać nie mogła. 



Mam zasadę do przypuszczania, że gdy przyjdzie faza zamarzania wody, 

 elementy jej tern prędzej marzną, im bliżej podejdą do dna rzeki, wogóle do 

 przedmiotów, tamujących ruch wody. 



W zimie roku 1887 i 1888 musieliśmy czerpać wodę nie z nurtu rzeki głó- 

 wnym smokiem, lecz z basenów (zbiorników), jakie istniały wówczas jeszcze przy 

 smoku tymczasowym. Woda wpadała do rur ssących przez otwór 24" średnicy 

 i, póki otwór ten nie był niczem osłonięty, działanie maszyn było prawidłowe. 



Aby do rur ssących nie dopuścić obcych przedmiotów (kawałków drzewa, li- 

 ści i t. d.), przygotowano specyalny kosz z wikliny takiej wielkości, że trzech lu- 

 dzi pomieścićby się w nim mogło. 



