J. SŁOWIKOWSKI. CHARAKTERYSTYKA WISŁY. 



207 



Skoro osłonięto takim koszem wspomniany otwór, nad otworem tym ze 

 7 stóp wody się znajdowało, rozpoczęła się podczas ssania gwałtowna krystali- 

 zacya wody i cały kosz pod wodą w ciągu kilkunastu minut tak obmarzł, źe trzeba 

 go było usunąć, rozrywając hakami na części. Fakt ten przytaczam, jako poucza- 

 jący. Przekonał on dowodnie, że gdy elementy wody mają tendencyą do krystali- 

 zacyi, mała przyczyna może spowodować zamianę wody w lód. 



W dużym, 24-ro calowym, nieosłoniętym otworze woda obmarzala tylko około 

 brzegów fłanszy, tworząc naokoło kołnierz lodowy, a przyczyną tego było: stykanie 

 się zimnej wody z przedmiotem stałym i zmniejszona prędkość żyły przy brzegach. 

 Jeszcze raz akcentuję, źe obmarzanie kosza odbywało się nie w wodzie bieżącej, lecz 

 w basenach, o igłach więc z powierzchni wody myśleć tu niemoźna. 



Fakty powyższe dowodzą, że nietylko w rzece, ale i w wodach, połączonych 

 z rzeką, występują chwile krytyczne, w których okoliczności tak się złożą, że może 

 nastąpić ścinanie się wody. 



W chwilach podobnych, kiedy to smok główny i jego otwory zasklepiają się, 

 nowy zakład wodociągowy posiłkuje się otworami, pozostawionemi, na te i inne przy- 

 padki, w głównym przewodzie rurowym. . Jednym z takich był otwór 24", wspo- 

 mniany wyżej przy opisywaniu zjawisk z koszem; przeznaczonym on był do czerpania 

 wody z basenów. W obecnej chwili użytym być może tylko w wyjątkowych razach 

 przy wysokim stanie wód. 



Drugi otwór 20" pozostawiono w nurcie rzeki, tuż przy skarpie tam faszyno- 

 wych. Ten otwór okazał się zbawiennym i bez niego nowy zakład wodociągowy na 

 stacyi pomp nie mógłby być czynnym w ciągu paru dni zimowych. Gdy ukaże się 

 śnieżyca (tłoka), lub gdy smok główny obmarzać zacznie, ssanie odbywać się musi 

 przez zarezerwowany otwór. Tłokę należy wtedy ustawicznie odgarniać, a gdy na- 

 stąpi obmarzanie, trzeba od czasu do czasu obłupywać kołnierz lodowy, narastający 

 na fłanszy; gdyby zaniechano obłupywania, kołnierz, narastając, zasklepiłby cały 

 otwór. 



Dla zapobieżenia, aby tłoka nie wpadała do otworów i rur, moźnaby ponad 

 otworem pomieścić odpowiednią kratowaną zasłonę, ale wtedy należy ustawicznie 

 odgarniać lepką masę, gromadzącą się na kratach osłony. Osłona taka byłaby nie- 

 właściwą, a nawet szkodliwą, gdybyśmy otwór osłaniali w chwilach czepiania się lodu 

 pod wodą do przedmiotów, powtórzyłby się bowiem fakt, zaobserwowany przy 

 koszu. 



Grdy zwierciadło rzeki pokryje się skorupą lodową, kończy się peryod kryty- 

 cznych chwil, tyczących się zamarzania wody. Temperatura wody na dnie stoi wyżej 

 zera, ale nie dochodzi nawet do -|- 1°; lód z dna rzeki wraz ze śnieżycą, która była 

 przylepiona do dna, „wstają", to jest podnoszą się ku zwierciadłu, gromadzą się pod 

 świeżo utworzoną warstwą lodową, a dalszy proces zamarzania odbywa się prawi- 

 dłowo, to jest warstwa lodu pod działaniem mrozu grubieje. 



Śnieżyca, rozpostarta początkowo nieprawidłowo pod taflą lodu, z czasem jest, 

 jak lud mówi, „wylizaną", to jest pod działaniem większej niż na dnie prędkości 

 jest ona rozwleczoną i w niektórych tylko miejscach do lodu przywrze i przy- 

 marznie. 



