208 DZIAŁ I. METEOROLOGLA I HYDROGRAFIA. 



Obserwując tafle lodowe, wydobywane z Wisły, można zauważyć, że w wielu 

 taflach górna warstwa jest czystą i przezroczystą, dolna zaś jej część jest białawą, 

 porowatą, zabrudzoną i składa się z kryształów, przylegających do dna, które z cza- 

 sem wstają z dna rzeki jako „sowy". 



Jeżeli śnieżyca, czyli tłoka, nagromadzi się w znacznej ilości na powierzchni 

 wody, to przy silnych mrozach może się poskupiać i przymarznąć jedna do drugiej. 

 Tafla lodowa jest wtedy u góry nierówną, chropowatą, nastroszoną, białawą, a spód 

 jej przezroczysty i zbity. 



Przy nawigacyi, jeżeli wczesna zima zaskoczy statki na rzece, zdarza się nie- 

 raz, że tłoka tak podbije z pod spodu cały statek, że ten nie pływa, ale spoczywa na 

 warstwie zbitej masy śnieżystej, do samego dna rzeki sięgającej. Rażący przykład tego 

 mieliśmy w r. 1885 i 1886 w Warszawie przy zakładaniu smoka. Na barce trzy- 

 mano podczas robót lokomobilę 16-sto konną wraz z pompą centryfugalną i innemi 

 przyrządami. W skutek nastania silnych a wczesnych mrozów ukazała się na rzece 

 w obfitości śnieżyca, która w ciągu nocy tak podbiła barkę, że ta spoczywała, jakby 

 na grzybie, ze śnieżycy utworzonym; że zaś jednocześnie woda raptownie opadła (co, 

 jak mówiliśmy, jest charakterystycznym objawem, poprzedzającym zamarzanie 

 rzeki), część grzyba wynurzyła się ponad powierzchnię, a cały statek pochylił się, że 

 była obawa wywrócenia się lokomobili. Jak zbitą była masa śnieżycy, może to być 

 dowodem, że służyć ona mogła za punkt oparcia dla belek i poprzecznie, po których 

 lokomobilę na ląd sprowadzono. Grdy tłoka podbija statek, starają się na innych 

 rzekach poprzekrawać grzyb śnieżycy łańcuchami lub linami i zepchnąć statek na 

 wodę. Mezawsze się to udaje, bo masa jest lepką i rzadko ma się do rozporządze- 

 nia dostateczną siłę, aby łańcuchem statek okolić i śnieżycę poprzekrawać. Nieraz 

 statek oczekiwać musi przyboru, lub też starać się trzeba częściami pousuwać tłokę, 

 tamującą ruch statku. 



Mówiąc o trudnościach, jakie zachodzą na stacyi pomp w chwilach zamarzania 

 rzeki, należy wspomnieć o środkach i sposobach, jakie zastosowywane były przy sta- 

 rym wodociągu na ulicy Dobrej. 



Przedewszystkiem przypomnieć musimy, że stary wodociąg posiadał kilka 

 otworów do ssania, a smoki należały do typu smoków ruchomych. Do rury ssącej 

 przymocowany był długi, o 16" średnicy rękaw gumowy, który, w miarę potrzeby, 

 można było podnosić i opuszczać, a od czasu do czasu opatrzeć samo zakończenie, 

 czyli paszczę. Rękaw gumowy leżał w kierunku biegu wody, a paszcza była z po- 

 czątku osłonięta siatką drucianą. Siatkę tę z czasem usunięto (część rękawa była 

 przez lody urwana) dlatego, że zatrzymywała śnieżycę i utrudniała sam proces 

 oczyszczania; w rzeczywistości więc ssanie odbywało się przez otwór, niczem nieosło- 

 nięty, 16-calowy. 



Pomimo, że ssanie odbywało się z różnych głębokości, co osięgano przez do- 

 wolne opuszczanie, lub podnoszenie wolnego końca rękawa, pomimo, że wciągano 

 wodę z przeciw prądu (niejako z tyłu), do rur dostawała się taka masa śnieżycy, 

 a z nią piasku, źe musiano rurę ssącą oczyszczać odwrotnem ciśnieniem, osłaniać 

 trójkątami miejsce czerpania i ciągle baczyć, by się otwór nie zamulił. Wogóle na 



