J. SŁOWIKOWSKI. CHARAKTERYSTYKA WISŁY. 209 



starym wodociągu wiedziano juz z góry, że z ukazaniem się śnieżycy na rzece roz- 

 poczną się kłopoty i że nadzór zdwojonym być musi. 



O zasklepianiu się jednorazowem w krótkim przeciągu czasu otworu rury ssą- 

 cej nie mogło być mowy, bo tam był duży otwór, zawsze dostępny i łatwy do 

 oczyszczania; przytem koniec rury był gumowy, a do tego materyalu, przy prędkości, 

 wywołanej ssaniem, lód nie mógł silnie przywierać. 



Zjawiska tak powszednie, jak zamarzanie rzek, przedstawiają dla nauki wiele 

 jeszcze niewyjaśnionych kwestyj. Przed laty 20 świat uczony zdumiony był, czyta- 

 jąc prace Tyndala i innych badaczów w kwestyach, tyczących się gleczerów i śniego- 

 wic alpejskich. Pokazało się, że to, co nazywamy lodem, śniegiem, lub krupą, może 

 mieć różne własności plastyczne, optyczne, wogóle fizyczne i mechaniczne, a to za- 

 leżnie od miejsca i warunków tworzenia się tych agregatów. 



Ponieważ tutaj zajmują nas głównie zjawiska, towarzyszące zamarzaniu rzek, 

 nadmienię, że dopiero w ostatnich czasach dano impuls do badań w tym rodzaju. 



W miesięczniku sprawozdań meteorologicznych ,.Das Wettcr", redakcya 

 odwołuje się do współpracowników z prośbą o obserwacye i systematyczne badania. 

 W artykule „Anleitung zum Beobachten der Grundeis Bildung" z listopada 1888 r. 

 redakcya przedstawia stan tej sprawy, nawołuje do pracy i podaje nawet schemat, 

 podług którego systematyczne badania prowadzone być winny. 



Teoryi fizycznej, któraby była w stanie wytłumaczyć dziwne zjawiska tworze- 

 nia się lodu na dnie rzeki, redakcya nie podaje, a to z tej racy i, że wszystkie do- 

 tychczasowe tłumaczenia nie są w zgodzie z zasadami dzisiejszej fizyki i że sani 

 fakt, a raczej okoliczności, jemu towarzyszące, nie są należycie zbadane. 



Przedewszystkiem należy raz ustalić, czy tylko w wodach bieżących może na- 

 stępować zamarzanie na dnie, czy i w wodach stojących. Należałoby tu jeszcze 

 rozróżnić wody stawów, jezior od basenów, skomunikowanych z rzekami. 



Następnie trzeba się zgodzić na to, że w rzekach o warstwowaniu się wody 

 podług ciężaru właściwego mowy być nie może, a tern samem, że prawo rozkładu 

 temperatur po linii pionowej jest nam nieznane. 



Wiadomo, że w gabinetach fizycznych można wodę, pozostającą w absolutnym 

 spokoju, oziębić do kilkunastu stopni poniżej zera, niewywołując krzepnięcia. Nie 

 robiono doświadczeń, a zdaje się prawdopodobnem, że można wodę, podtrzymywaną 

 w ciągłym ruchu, oziębić także na pewną ilość stopni niżej zera, niew 7 ywołując ści- 

 nania się. Taki stan wody nazywają stanem jej przechłodzenia i ma to być drugi 

 dziwny stan, odpowiadający jej „przegrzaniu". 



Inżynier Alfons Grotowski zakomunikował mi, że w czasie pobytu swego 

 w Krymie w okolicy Sudaku, w blizkości klasztoru Kosmasa i Damiana, napotkał 

 strumień, którego temperatura była— 4°. 



Inżynier W. EL Lindley y/oclę bieżącą o nizkiej, to jest niżej zera temperaturze 

 napotykał w Rumunii. Woda taka, nalana w butelkę, zamieniała się natychmiast 

 w lód, silne wstrząśiiienia opóźniły nieco proces krzepnięcia. 



Po zakomunikowaniu sobie wzajemnem faktów rozbieranej tu sprawy, inżynier 

 wodociągów ryskich wygłosił mi teoryą, że w rzekach temperatura wody może 

 spaść nawet na pewną ilość stopni niżej zera, a pomimo to, woda płynem zostanie. 

 Pani Fizyogr. Tom XII. Dział L— 27 



