J. SŁOWIKOWSKI. CHARAKTERYSTYKA WISŁY. 211 



Dziwniejsze jeszcze to, że z rur tłoczących głównych woda nie mogła przedo- 

 stawać się do kondensatora, co też było przyczyną zatrzymania, lub samowolnego 

 stawania maszyn. 



W ciągu przeto jednej nocy dwukrotnie zaobserwowaliśmy, że skoro maszyna 

 stanęła, powstawała natychmiast silna krystalizacja i gra wentyli była już niemo- 

 żliwą, a tern samem maszyny niemoźna już było puścić w ruch. Nadmienić* winie- 

 nem, że prędkość wody w rurze ssącej dochodzi do jednej stopy na sekundę, w T głó- 

 wnych zaś wentylach do sześciu stóp. 



Lód, jaki się zgromadził w dzwonach wentylowych, a więc tam, gdzie nie mógł 

 być ubijany, zajmował daleko większą przestrzeń, niż l / % pustej przestrzeni, a wia- 

 domo, że przy krystalizacyi wody w zwykłych warunkach tylko '/ 8 zamienić się może 

 na lód, a 7 / 8 zostaje w stanie płynu, będąc podtrzymywaną w tym stanie przez cie- 

 pło, uwolnione ze ścinającej się masy. 



Teorya wody przechłodzonej mogłaby jako tako wytłumaczyć krystąłizacyą 

 wody, gdy płynąca cząsteczka wstrzymaną zostaje w swym biegu wskutek napotka- 

 nia jakiegoś przedmiotu. 



W żadnym razie ta teorya nie da się pogodzić z faktem przymarzania, przy- 

 czepiania się, czyli przywierania igieł, lub słupków lodowych do przedmiotów, na 

 dnie napotykanych. Musi tu być pewne oddziaływanie samego przedmiotu na ele- 

 ment krystalizujący. 



Dr. Schmied, jeden z badaczy meteorologów na stacyi Brilck nad Menem 

 (czasopismo d. Wetter z roku 1888, str. 284) tworzenie się lodu na dnie przypisuje 

 skojarzeniu się dwu przyczyn: jedną ma być nizka temperatura wody, a drugą usta- 

 wiczny ruch elementów. 



W potokach i strumieniach górskich dlatego, podług Schmieda, tak wyraźnie 

 i często pojawia się skorupa na dnie, że woda, przeskakując z kamienia na kamień, 

 z przeszkody na przeszkodę, w rzeczywistości mięsza się w całej masie, a powietrze 

 zimne pochwy tuje wszystkie elementy wody. 



Gdyby więc nawet źródła, dające początek potokom, miały temperaturę ponad 

 zerem, to temperatura ta z czasem zniknie i strumyk w całej swej masie ochłodzi 

 się do zera, a może i niżej zera. Krzepnięcie nastąpi tam, gdzie ruch zwolniony, 

 czyli na dnie. 



Silnem obmarzaniem dna w czasie zimy odznaczać się mają strumienie górskie 

 „Lamingbach" i „Thórlbach", wpadające do rzeki Murg. 



Zachodzi tu ta jeszcze okoliczność, że krystalizacja najobfitsza występuje przy 

 ujściu tych strumieni do basenów, może dlatego, że ruch cząstek płynu osłabi:. 

 Schmied utrzymuje, że nawet w jeziorach, a więc w wodach stojących obmarzanie 

 dna powstać może, jeżeli do jeziora lub stawu wpada potok górski, oziębiony niżej 

 zera, którego woda dlatego marznie na dnie, że ruch cząstek został wstrzymany. 



Są tacy, co lód. tworzący się na dnie rzeki (Grundeis), uważają za lód, wytwa- 

 rzany na powierzchni, który w skutek zamadzenia i obciążenia materyałami postron- 

 nemi, opuszcza się na dno i tam jakiś czas spoczywa. 



To tłumaczenie nie ma już dziś żadnej wartości, choćby wobec faktów, zaobser- 

 wowanych na Wiśle przy smoku. 



