212 



DZIA h I. METEOROLOG f A I HYDROGRAFIA. 



Inna teorya opiera się na przewodnictwie ciepła przez warstwy ziemne. Tu 

 przypuszcza się, że brzegi, a nawet bliższe dno mogą pod wodą obmarzać wskutek 

 znaczniejszego oziębiania się warstw ziemi, oziębienie to bowiem przez przewodnictwo 

 sięga i pod powierzchnię wody. Gdyby to była jedyna przyczyna tworzenia się lodu 

 pod wodą, to przedewszystkiem musielibyśmy zauważyć pewne stopniowanie w ob- 

 marzaniu, to jest obmarzanie poczynaćby się zawsze winno od brzegu i stopniowo, 

 pod wodą, w miarę głębi powinnoby słabnąć; prócz tego, powłoka powinnaby być 

 gładką, szklistą, jak to widzimy na gołoledzi. Tymczasem takiego stopniowania 

 niema i obmarzanie zaobserwować można nietylko, gdy brzegi są ziemiste, piaszczy- 

 ste, kamieniste, ale nawet, gdy są sztucznie utworzone ze złych przewodnik (5 w, juk 

 faszyny. Często obmarzanie wszczyna się na dnie, chociaż na skarpach zauważyć 

 tego niemożna. 



Smok jest oddalony od brzegu na 5 sażenów, a obmarza nietylko sam, ale 

 także wokół niego obmarza na dnie: luźny narzut kamieni, drzewo, chrust, a na 

 skarpach tego niema. 



Zresztą nie jest prawdopodobnem, aby prędkość przewodnictwa ciepła mogła 

 rywalizować z prędkością wody w rzekach, lub strumieniach górskich. 



Teorya powinna nam przedewszystkiem wytłumaczyć, dlaczego igły tworzą 

 się w samej masie wody i dlaczego w wodzie płynącej mogą się one czepiać i trzy- 

 mać dna i przedmiotów. Nic dziwnego, że gdy pierwsza warstwa igieł przywrze, to 

 narastanie dalszych szybko postępuje; jest to objaw zwyczajny przy krystalizacyi. 

 Nic także dziwnego, że taka warstwa gąbczasta, a raczej do mchu podobna, pomimo 

 swej gatunkowej względem wody lekkości niechętnie się od dna odrywa. Różnica 

 ciężarów właściwych igiełek lodowych i wody, oziębionej do zera, jest nieznaczna, 

 przytem w skutek chropowatości i porowatości nic dziwnego, że cząsteczki piasku 

 lub mułu chętnie się w takiej masie zatrzymują i powiększają ciężar jej właściwy. 



Można na rzece Wiśle napotkać warstwy, które w omówiony sposób narastają 

 do dwu, nawet trzech stóp grubości, a które silnie się trzymają dna, pomimo, że 

 ponad tą warstwą przepływa, i to dość szybko, cztery, a nawet więcej stóp wody. 



Najnowsza teorya opiera się na promieniowaniu. Ma ona najwięcej zwolen- 

 ników. Eedakcya wspomnianego miesięcznika „Das Wetter" otrzymała w grudniu 

 1888 roku artykuł P. O. Kriega, który w następujący sposób rzecz wyjaśnia: 



Przedewszystkiem, utrzymuje on, obmarzanie na dnie wystąpić może tylko w wo- 

 dach bieżących, nigdy w stojących, tylko w wodzie czystej, klarownej, nigdy w mętnej, 

 tylko w dni jasne, pogodne, mroźne, nigdy w pochmurne i ciepłe, w końcu twierdzi, 

 że obmarzanie występuje tylko na dobrych przewodnikach ciepła, naprzykład na 

 gruncie kamienistym, a nie przypuszcza, aby to miało miejsce na drzewie, lub chru- 

 ście. Podług Kriega, lód na dnie rzeki ma to być szron (Reif) podwodny. Wia- 

 domo, że szron jest to zlep drobnych igiełek lodowych, które się czepiają źdźbeł 

 trawy, lub różnych chropowatych ciałek. 



Taki kożuszek lodowy tworzy się podczas chłodnych, jasnych nocy, ale tempe- 

 ratura niekoniecznie ma być zerem lub niższą, owszem może być na kilka stopni 

 wyższą ponad zero. Wszystko to zależy od większej lub mniejszej jasności nieba. 

 Jeżeli firmament jest zasłonięty chmurami, nie może powstawać szron, ani też, jak 

 utrzymuje Krieg. lód na dnie rzeki. Co innego się stanie, jeżeli niebo będzie jasne. 



