K. ŁAPCZYŃSKL Z POWIATU TROCKIEGO DO SZCZAWNICY. 



85 



sław August, zaprzyjaźniony z nim od młodości, a świadomy jego zdolności admi- 

 nistracyjnych, oddał w 12-to letnią dzierżawę. Jednym z warunków dzier- 

 żawnych było spłacanie ratami przez Tyzenhauza długu królewskiego, zaciągnię- 

 tego w Holandyi. 



Fabryki rosną w Grodnie, juk na drożdżach, mnożą się w królewszczyznach 

 cywilizacyjne porządki, Horodnica przedmieście Grodna jest rezydencyą r ogni- 

 skiem gorączkowej nieco działalności Podskarbiego. Tyzenhauz, bez przerwy roz- 

 myślający nad podniesieniem ekonomicznem Litwy, zwraca uwagę na brak wete- 

 rynarzy w kraju i staje projekt założenia w Grodnie szkoły weterynaryi. Haller, 

 uproszony o wskazanie odpowiednio uzdolnionego lekarza na założyciela szkoły, 

 przedstawia Giliberta, Uczonemu lyończykowi Haller równocześnie dał do wyboru 

 dwa miejsca: do Portugalii i do Polski. Polska została wybrana i 34-ro letni 

 Gilibert znalazł się na Litwie. Posłuchajmy teraz słów Bartoszewicza (Encyklo- 

 pedya Powszechna Orgelbranda. Artykuł — Tyzenhauz). 



„Gilibert, botanik i lekarz, dla założenia szkoły weterynaryi, uproszony przez 

 niego (Tyzenhauza), przybył do Grodna w końcu roku 1775 z ogromnym zapasem 

 nasion; nastręczył go Podskarbiemu sławny uczony, Albert Haller. Najznakomitsi 

 uczeni dali mu instrukcye do Grodna. Szkoła ta nie udała się, bo przesąd na- 

 rodowy ,,konowała" okrył pogardą. Leczył więc Gilibert bydło w ekonomiach 

 Tyzenhauza, a ogłosiwszy się profesorem medycyny, począł leczyć i ludzi i otwo- 

 rzył szkołę lekarską z większem już powodzeniem, ale nie dla tego, żeby go na- 

 ród pojmował. Owszem, młodzież szlachecka miała po staremu wstręt do medy- 

 cyny. Tyzenhauz temu przesądowi tak zaradził, że do szkoły lekarskiej brał 

 dzieci włościan i od pierwszych początków kształcił ich, karmił, odziewał, potem 

 Gilibertowi oddawał. Dla tej szkoły założony był pierwszy ogród botaniczny 

 w Polsce,*) a nie ustępował podobno żadnemu podówczas europejskiemu. Skła- 

 dali się na niego sławni botanicy, przysyłali swoje rośliny, nawzajem od nas brali 

 polskie. Gilibert był niezmordowany w pielęgnowaniu tego ogrodu, rośliny różnych 

 klimatów pięknie tu wschodziły". Póty Bartoszewicz. Niedługo trwały te poży- 

 teczne zajęcia. Tyzenhauz, jako osobistość wybitna i jako wróg starego rządu, 

 miał stronników, ale miał także możnych nieprzyjaciół, nietylko na Litwie, ale 

 i w najbliższem otoczeniu królewskiem, a że przytem zbyt ryzykownie rzucał pie- 

 niędzmi, więc znalazłszy się chwilowo w niemożności uiszczenia raty długu holen- 

 derskiego, został bardzo szybko przez uknutą intrygę zgubiony. Król, lubo wy- 

 soce ceniący Podskarbiego, ale słabego charakteru i sam wiecznie w pieniężnych 

 kłopotach, nie potrafił go ratować. Słynne gwałty i rabunki działy się w Gro- 

 dnie przy odbieraniu królewszczyzn od Tyzenhauza. Bartoszewicz głównie obwinia 

 biskupa inflanckiego, Józefa Kossakowskiego. 



Upadek Tyzenhauza, jak pisze francuzki biograf Giliberta, stał się dla niego 

 „okrutnych klęsk" powodem. Nasze biografie nic o tern nie wspominają; tyle tylko, 



*) Trudno się. na to zgodzić, że pierwszy, chociażby wobec wiadomości, że za Jana Kazimie- 

 rza Yiridariura przy zamku warszawskim hodowało 740 spisanych gatunków, a takież Viridarium 

 królewskie na przedmieściu Warszawy (przy pałacu Kazimierowskim) 770 gatunków. 



