94 



DZIAŁ III. BOTANIKA. 



Ostatni raz byłem w Heleno wie parę lat temu z profesorem Franciszkiem 

 Kamińskim. Jakiś sędziwy znawca flory krajowej upewnił profesora, źe przed 

 dawnemi laty łowił w wodach Helenowa orzechy wodne (Trapa natans L.). 

 Sprawdziliśmy dokładnie, że orzechów wodnych nietylko w Helenowie niema, ale 

 nawet jeżeli były kiedykolwiek, to już tradycya miejscowa o tern zagasła. 



Czytałem referat jednego z przyrodników, że Trapa natans jest rośliną, 

 dążącą do zagłady. Wniosek wyprowadzony został z obserwacyi, że orzechów 

 wodnych coraz mniej w środkowej i południowej Rosyi. Niewątpiąc, że nietylko 

 w Eosyi, ale nawet w całej Europie, może być dziś, przy osuszeniu wód, nierównie 

 mniej orzechów wodnych, aniżeli ich było przed wiekami, gdy Scytowie chleb z nich 

 piekli, o czein ów przyrodnik nie wspomina, nie sądzę, żeby to było wskazówką 

 rozpoczynającej się zagłady gatunku. Zasiąg ma Trapa natans olbrzymi, 

 obejmujący Europę, z wyjątkiem północnej, kraje zakaukaskie, Persyą, Azyą 

 środkową oraz pas północnej Afryki szerszy, niż po zwrotnik Baka. Trzebaby się 

 przekonać, czy wszędzie na tej olbrzymiej przestrzeni ilość orzechów wodnych się 

 zmniejsza? 



Rzecz bardzo prawdopodobna, że między dzisiejszemi gatunkami roślinnemi, 

 niektóre chylą się do zagłady. Niektóre gatunki zwierząt zaginęły już w czasach 

 historycznych, dla czegoby rośliny innym losom miały ulegać? 



W licznych okresach geologicznych, które nas poprzedziły, zarówno fauna jak 

 flora stopniowo, ale zupełnie nieraz się przeistaczała. Dlaczego dziś miałoby być 

 inaczej? 



Tylko źe obserwacya tego zanikania jednych, a wzmagania się innych gatun- 

 ków roślinnych jest niesłychanie utrudniona. Jedną z przyczyn utrudniających jest 

 zbyt krótka era ludzkiej cywilizacyi i badań, w porównaniu z długością okresów geo- 

 logicznych. 



Za Pruszkowem przystanek Brwinów. Na prawo drogi żelaznej tu Rokitnu 

 i Błoniu zawsze jeszcze dolna glina lodowcowa i obszerne pola; na lewo grunty 

 piaszczyste i opodal kolei pierwsze lasy od wyjazdu z Warszawy, przeważnie młode 

 sosnowe. Opisałem w Pamiętniku Fizyograficznym (Tom VIII. Dział III, str. 38) 

 okolicę Brwinowa i podałem spis roślin kwiatowych, zebranych przez pannę Wandę 

 Pławińską. Od tego czasu nawiedziłem raz jesienią szanownego właściciela fermy 

 w Kempinie z bardzo pięknym ogrodem, gdzie zwykle lato przepędza. Nałóg 

 włóczęgostwa zaprowadził mnie, nie po raz pierwszy i choć to jesień była, do lasów 

 młochowskich i brwinowskich. Na wrzosowiskach zakrzaczonych i podleśnych 

 spotkałem tysiące przekwitających dryaktoi 'podgryzionych (S c a b i o s a s u c ci s a L.). 

 Nie miałem pojęcia, żeby gdziekolwiek u nas rosła w takiej zadziwiającej 

 obfitości. 



Okolica Grodziska, drugiej stacyi od Warszawy, bardzo szczegółowo była 

 przed laty badana pod względem florystycznym przez profesora Rostafińskiego. 

 Szczegóły weszły do Prodromusu. We wsi Kłódno w gminie grodziskiej Prodromus 

 wymienia 40 roślin. Między niemi najrzadsze na Mazowszu: Lythrum hyssopi- 

 folia L., Spergula pentandra L., Euphorbia exigua L., Gentiana 

 Amar ella L., Teucrium Scordium L., Gratiola officinalis L., Linaria 

 Elatine (L.) Mili., Lolium rem o tum L. i t. cl. 



