122 



DZIAŁ III. BOTANIKA. 



babki, trawy, a nawet dobrze uzbrojone kąsiny bezłodygowe. Na innem miejscu 

 zaraza czerwona (Orobanche rubens Wallr.) rośnie napozór najniewinniej obok 

 zbiedzonej lucerny sierpowatej (Me di c ag o falc ata L.), gdy tymczasem pod zie- 

 mią korzeń zarazy, usadowiwszy się na korzeniu sąsiadki, wysysa soki, do jej ży- 

 cia niezbędne. Bardzoby to było posępne, gdyby nie to, źe rośliny, niemając 

 zaczątków systemu nerwowego, są pozbawione cienia nawet świadomości istnienia 

 i nie odczuwają żadnych bólów. 



Od polan przechodzę na miedze i do zarośli. Mówiąc o polach, nadmieni- 

 łem, że zwykle gazda wyrzuca kamienie ze swego małego pólka na blizką gra- 

 nicę. A że kamieni dużo, więc graniczna miedza nieraz wysoko sterczy nad po- 

 lem. Przy częstych deszczach kamienny wał prędko krzewami zarasta, głównie 

 tarniną. Prócz tarniny, spotyka się głogi, sajdaki, wierzby, róże, kaliny, świdwy 

 i ozyny, słowem: często miedze są zaroślami i dlatego razem rozpatruję ich ro- 

 ślinność. 



Zarośla właściwe są kilku gatunków. Nieraz wśród pochyłych pól trafi się 

 tak stromy kawałek ziemi, że go zaorać nie sposób, rzuca się nań tarnina z po- 

 wyżej wymienionemi towarzyszkami i tworzą się zarośla, podobne do zakrzaczonej 

 miedzy. 



Inaczej wyglądają zarośla pastwiskowe. Są dwojakie. Albo na suchej, ja- 

 łowej górze, przeznaczonej na pastwisko dla owiec i kóz, obszerne przestrzenie 

 zarasta gromadnie jałowiec; albo na takiej że górze kamienistej, czasem sapowa- 

 tej, rozciągają się knieje olchy białej (Alnus incana L.), niekiedy bardzo gęste 

 i zwykle bez przymięszki innych krzewów. 



Na uboczach głównego grzbietu, najbliższych zakładu zdrojowego, w miej- 

 scowościach, zwanych przez górali: „do Zdźaru", „na Języki", „Popowa góra", 

 „Berki", pamiętam przed 30-tu laty na gruntach włościańskich ładne świerkowe 

 borki. Obecnie ich niema, zostały wyniszczone z krzywdą dla zakładu pod wzglę- 

 dem zdrowotnym i z krzywdą dla malowniczości okolicy. Na miejscu wyciętych 

 świerków rozrodziły się białe olchy. 



Na pastwiskach smutnie one wyglądają, bo zawsze są tylko w postaci krza- 

 ków. Przyczyną karłowatości nie są warunki klimatyczne, ale ciągłe wycinanie. 

 W parkach, gdzie nikt roślin nie uszkadza, olchy białe powyrastały w piękne 

 drzewa. Na całej dolinie szczawnickiej dużo zarośli olszowych. Większą część 

 obszernej góry Jaram ty porasta olcha biała. Przemyślność górali zużytkowywa 

 jej liście. Suszą je, jak już poprzednio wspomniałem, w dużych ilościach w czerwcu 

 na zimową paszę dla owiec i kóz. Liście jesionów mają być jednak poźywniejsze. 



"Wyliczyłem trzy najpospolitsze składniki zarośli: tarninę, jałowiec i olchę 

 białą; czwartym krzewem zaroślowym, równie licznym, jak poprzednie, jest lesz- 

 czyna, czyli po góralsku łaszka, królująca w najpiękniejszych zaroślach, bo na 

 polanach. 



Chociaż leszczyna lubi widocznie otaczać się drugiemi leszczynami, nie od- 

 pycha jednak innych krzewów; nawet krzaki buczyny — zbiegi z sąsiednich lasów, 

 spotyka się często na j)olanach wśród zarośli leszczynowych. Zarośla te bywają 

 dwojakie: albo gęste zarośla właściwe, albo też leszczyny, porozrzucane na po- 

 chyłej górskiej łące, są rodzajem parasoli, zabezpieczających rośliny zielne od 



