2 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIA. 



tarzyska. Dziwnym jednak zbiegiem okoliczności ziemie, w środku i na północy 

 niniejszego kraju lezące, okazują tu bez porównania większe bogactwo staroda- 

 wnych osad, aniżeli okolice południowo-zachodnie, w pobliżu Wisły położone. Tu, 

 poczynając od Bobrownik, a właściwie jeszcze bliżej od Chełmicy aż do ujścia 

 Drwęcy usiadły szerokim, a bardzo długim pasem równoległym do Wisły szeregi 

 mniej więcej wyniosłych, piaszczystych wzgórz, pokrytych w części sosnowym borem, 

 w części karłowatą krzewiną — pozostałością po zniszczonych lasach, a w części 

 zupełnie juz nagich i niejednokrotnie rozwianych. Sądząc po podobieństwie tych 

 ostatnich do wydm płockich i -gostyńskich, należałoby się spodziewać w nich 

 znacznego bogactwa zabytków z czasów przeddziej owych — tymczasem okazało 

 się, że jest przeciwnie. Podczas wszystkich moich wycieczek, w obszarze tych 

 wzgórz piaszczystych udało mi się zaledwie kilka razy odnaleźć drobne wyroby 

 krzemienne i skorupy z popielnic, świadczące o istnieniu tam osad w czasach 

 przeddziej owych. Nie mam jednak zamiaru twierdzić, że cmentarzyska są tu bar- 

 dzo rzadkie, owszem, może są nawet liczne, lecz znajdują się w miejscowościach, 

 dotychczas lasem pokrytych. W każdym razie, ogólnie rzecz biorąc, będzie ich 

 tu pewno mniejsza ilość, aniżeli w odpowiednich miejscowościach powiatu płockiego 

 i gostyńskiego, gdzie każde niemal wzgórze służyło za cmentarzysko dawnym tubyl- 

 com. Tylko część wschodnia powiśla bliżej Dobrzynia, a stąd dalej aż do ujścia 

 Skrwy, jest bogata w cmentarzyska. Tu należą powierzchownie od dawna już po- 

 znane zabytki z dawnych czasów przy wsiach: Murzynowie, Uniejewie, Rokicin 

 i Grłowinie, położonych na wschód od Dobrzynia. W części zachodniej powiśla 

 najobszerniejsze cmentarzysko znajduje się na Chrapach przy Osieku, nad samą 

 granicą pruską. 



Dalej na północ i wschód cmentarzyska są daleko częstsze, chociaż odna- 

 leźć je tu jest daleko trudniej, ponieważ znajdują się przeważnie na lepszej, upra- 

 wianej, a często gliniastej ziemi. Nie będę się tu o nich rozpisywał dlatego, że 

 nie czyniłem w nich ściślejszych poszukiwań, a tylko pobieżnie się w nich rozglą- 

 dałem; wyliczać również wszystkich nie będę, lecz wymienię tylko ważniejsze. 



Najdalej na zachód wysuniętem jest cmentarzysko, obfitujące w groby ka- 

 mienne na Krobi pod Lubiczem, ponad Drwęcą położone. Jak się na miejscu 

 dowiedziałem, kilkanaście już lat temu rozkopali tu kilka grobów Niemcy z Tar- 

 nowa (Torunia) i znalezione zabytki zabrali ze sobą. W pobliżu są cmentarzy- 

 ska przy wsiach: Sęgu, Ciechocinie, Zębowie i Obrowie, a dalej na Świętosławiu, 

 Frankowie, położonym o 9 kilometrów na południe od Dobrzynia nad Drwęcą, 

 Tomkowie nad Drwęcą o 10 kilometrów na wschód od Dobrzynia (wcale, jak 

 i większość poprzednich niebadane), na Bąkowiźnie pomiędzy jeziorami Żałe 

 i Rudą (na potęźnem wzgórzu piaszczystem, już znacznie rozwianem), w Osieku 

 (na północ Rypina), w Starorypinie pod Sadłowem, w Rajewie (pomiędzy Rypi- 

 nem a Skępem), w Słupi nad jeziorem Orszulewskiem, w Szczutowie nad Bli- 

 źnem, nad jeziorem „Czernino" pod Skępem i w wielu innych miejscach *). 



*) Gustaw Zieliński, poeta i ziemianin, był także zamiłowanym i gorliwym zbiera- 

 czem starożytnych zabytków powiatu Dobrzyńskiego. W pracy swojej p. n.: „O ziemi Do- 



